• 19.861 vrienden
  • 1.497 geverifieerde medici
Welke FAQ wil je lezen?

Algemeen

Algemene tekst

Algemeen

Algemene tekst

Vaccinatie

Deze FAQ geeft informatie over vaccins die bedoeld zijn om ziekte door het virus SARS CoV-2 te voorkómen. Voor het gemak zal dit virus hier verder worden aangeduid als ´het coronavirus´. 

Informatie en ontwikkelingen over het virus en de vaccins volgen elkaar snel op. Wij hebben bij de totstandkoming van dit document geprobeerd de meest recente literatuur op dit moment overzichtelijk samen te vatten, en we willen het document zo actueel mogelijk houden. Raadpleeg uw (huis)arts over persoonlijke vragen of uw situatie.

Welke vaccinatie FAQ wil je lezen?

Algemeen

Informed consent en toestemmingsformulier

Een arts is wettelijk verplicht om voor het uitvoeren van een medische handeling de patiënt zo volledig mogelijk te informeren over het doel van de handeling, de voordelen en nadelen en ook over wetenschappelijk bewezen werkzaamheid. Daarnaast moet de patiënt toestemming geven voor de handeling. Deze toestemming heet officieel informed consent en is een juridische vereiste. Hier kunt u een toestemmingsformulier vinden dat u mee kunt nemen naar uw huisarts.
In de FAQs over vaccinatie staat wat we al wel en nog niet weten over de verschillende vaccins. Er staan verwijzingen in de tekst zodat u desgewenst zelf verdere informatie kunt nalezen en een weloverwogen keuze kunt maken.

Laatste update: 15 januari 2021

Over het SARS CoV-2 virus

Het huidige coronavirus is een van de vele coronavirussen die bekend zijn. Het kan leiden tot de ziekte COVID-19. Een infectie is voor 98% van de bevolking ongevaarlijk, zo blijkt uit de briefing van het RIVM aan de Tweede Kamer van 29 september jl. Dat wil zeggen dat er geen of slechts milde klachten optreden. Mensen worden in sommige gevallen ziek maar herstellen daarvan zonder ziekenhuis opname. De ziekte treft vooral ouderen met onderliggende aandoeningen en een verzwakt afweersysteem. Het Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention publiceerde op 10 september jl. dat de overlevingskans van de ziekte voor mensen onder de 70 jaar boven de 99,5% ligt.

Laatste update: 15 januari 2021

Waar wordt mijn vaccinatiestatus geregistreerd? Voor hoe lang? En wie heeft daar toegang toe?

Het RIVM houdt de gegevens bij van de personen die zijn gevaccineerd samen met het productnummer van het vaccin. Hierdoor is achteraf terug te halen wie precies welk vaccin heeft gekregen, mochten er problemen optreden.

In het privacystatement van het RIVM staan de rechten van de mensen die zich willen laten vaccineren benoemd, zoals:

  • het doel van de registratie,
  • hoe en hoe lang geregistreerd wordt,
  • wie bij deze gegevens kan,
  • recht op inzage, aanpassen en verwijderen van je persoonsgegevens en hoe je daartoe een verzoek kunt indienen.

 

Laatste update: 15 januari 2021

Adviseren jullie vanuit de stichting het breedschalig vaccineren van de gehele bevolking zoals de overheid nu van plan is?

De stichting Artsen Covid Collectief staat niet achter de strategie om de gehele bevolking te vaccineren. Het betreft een experimenteel middel waarover nog te weinig gegevens bekend zijn over de effectiviteit, de bijwerkingen en de lange-termijn-gevolgen. Het is niet gezegd dat een vaccin effectiever is dan het doormaken van een besmetting met het virus op een natuurlijke manier. Daarnaast ondervindt een zeer grote groep mensen geen ernstige ziektelast van een infectie, en is er bij hen geen noodzaak tot vaccinatie.

Laatste update: 15 januari 2021

Wat moet ik doen als ik bijwerkingen krijg na de vaccinatie tegen het coronavirus?

Na de vaccinatie krijg je mogelijk klachten die lijken op griep, zoals verhoging, koorts, spierpijn of hoofdpijn. Als je je zorgen maakt, kunt u contact opnemen met de huisarts. Het is ook belangrijk dat wanneer je ernstige bijwerkingen ervaart je dit ook meldt bij de huisarts. Een huisarts geeft deze meldingen door aan Lareb.

Pfizer-vaccin

Over het Pfizer vaccin

Het Pfizer/BioNTech-vaccin genaamd Comirnaty is gebaseerd op een techniek die niet eerder voor vaccins is gebruikt. Het is een mRNA-vaccin. Een stukje van de genetische code van het virus wordt na injectie opgenomen door de lichaamscellen, zodat deze cellen geprogrammeerd worden om zelf viruseiwitten aan te maken. Het afweersysteem herkent deze eiwitten als “indringer” en leert zo ook het virus herkennen.

Het vaccin is op momenteel in de onderzoeksfase; het onderzoek van Pfizer is nog niet afgerond en loopt nog twee jaar. Het Europese Geneesmiddelenbureau (European Medicines Agency oftewel EMA)heeft al wel een tijdelijke, voorwaardelijke toestemming verleend om het vaccin te gebruiken. Dit betekent dat mensen die zich laten vaccineren, een middel  krijgen dat nog in onderzoek is.

Laatste update: 15 januari 2021

Beschermt het Pfizer-vaccin tegen ziekte?

Ja, onderzoek van Pfizer heeft aangetoond dat mensen die dit vaccin krijgen toegediend, minder vaak besmet raken met het coronavirus. Er wordt gezegd: het is 95% effectief. Een 95%-effect is echter niet hetzelfde als 95% bescherming: de effectiviteit zegt iets over de verhouding van het aantal gevallen in de gevaccineerde groep versus de controle groep. Het is geen individuele garantie op bescherming na blootstelling aan het virus. Zie de ‘Catshuis briefing’ van Jaap van Dissel van het RIVM van 6 december jl.

Mensen hebben na een volledige vaccinatie 0,8 % minder kans om een besmetting op te lopen. Het verschil is dus zeer klein: in de groep die een nepvaccin (placebo) kreeg, raakte 99,12% van de mensen niet besmet. In de vaccinatiegroep kreeg 99,95% geen besmetting. Dit zijn gegevens van patiënten van minimaal zeven dagen na toediening van de tweede dosis.[1] Dit volgt uit het artikel ‘Safety and Efficacy of the BNT162b2 mRNA Covid-19 Vaccine’. Feit is dat COVID-19 weinig voorkomt. Ook zonder vaccin is de kans dus klein om besmet te raken.

Laatste update: 15 januari 2021

Maar Pfizer claimt toch een effectiviteit van 95% ?

Pfizer rekent hierbij alleen  de mensen die de ziekte hebben opgelopen tijdens de studie. Dit zijn totaal 170 personen. Hiervan waren er 162 niet gevaccineerd, en 8 mensen wel. Het verschil tussen deze twee getallen is 95%. Dit heet de relatieve risicoreductie.

Om een voorbeeld te geven: In een bepaalde groep van 100 mensen zijn 2 mensen ziek. In een andere groep is er 1 van de 100 ziek. Men kan dan beweren dat de ene groep de helft minder zieken heeft (van twee personen naar één). Als men echter naar de hele groep kijkt, is het verschil maar 1%. 

Laatste update 15 januari 2021

Als ik na vaccinatie een besmetting op loop, is het verloop dan minder ernstig?

Dat is nog niet bekend. Een ernstig beloop van COVID-19 komt zeer weinig voor. Om het effect van het vaccin te onderzoeken zouden er miljoenen mensen met het experiment moeten meedoen om een verschil te kunnen vinden. Het huidige onderzoek is daarvoor te klein, en de onderzoeksperiode nog te kort.

Uit het onderzoek blijkt tot nu toe dat in de vaccingroep 0.004% (dus 4 op de 100.000) een ernstige infectie doormaakte. In de groep met een nepvaccin waren dat er 0.014% (dus 14 op de 100.000). Een  verschil van 10 personen per 100.000. Dit verschil kan op toeval berusten omdat de getallen zo klein zijn.

In sommige gevallen kan een infectie juist heftiger verlopen als iemand gevaccineerd is. Zie deze studie over Sars-CoV-2-virus en deze en deze studie over het SARS-virus.

Dit verband werd ook al opgemerkt voor mensen die de griepvaccinatie in 2017-2018 griepvaccinatie hadden gekregen en in het voorjaar een ernstiger COVID-19 infectie ontwikkelden, zo schrijft Dr. Joseph Mercola in dit artikel. 

Het is op dit moment nog niet duidelijk of dat voor het COVID-19-vaccin ook het geval is.

Laatste update: 15 januari 2021

Heb ik met het vaccin minder kans op overlijden aan COVID 19?

Dat is niet bekend: hiervoor zijn meerdere redenen. Er is niet specifiek gekeken of het vaccin sterfte kon voorkomen. De onderzoeksperiode loopt nog maar enkele maanden. Een overlijden door corona kwam zeer weinig voor. Dat gold zowel voor de proefpersonen die het vaccin kregen als voor hen die een nepvaccin kregen. Daarom kan hierover pas duidelijkheid komen als zeer grote groepen gevaccineerd zijn. Mogelijk zullen we zelfs dat nooit zeker weten.

Tot slot weten we niet goed wat de bijwerkingen van het vaccin zijn, met name niet op de lange termijn. De kans dat het vaccin het risico op overlijden vermindert is hoe dan ook zeer klein.

Laatste update 15 januari 2021

Zal ik door het vaccin te nemen, bijdragen aan vermindering van verspreiding van het virus?

Dat is niet bekend: hier is in het onderzoek niet naar gekeken. Er is alleen onderzocht of het vaccin de gevaccineerde zelf beschermt. Bovendien is de onderzoeksperiode nog te kort geweest om hierover conclusies te trekken.

Laatste update: 15 januari 2021

Welke personen werden niet in de studie onderzocht?

Onder meer de volgende groepen mochten niet meedoen in het onderzoek naar het Pfizer-vaccin:

  • Personen die al een infectie met het coronavirus hadden doorgemaakt.
  • Mensen met een aandoening die het afweersysteem verzwakt, of medicatie gebruiken die voor een zwakke afweer zorgt.
  • Mensen met een chronische aandoening die niet stabiel was (dus recent medicijn aanpassing of ziekenhuisopname hadden gehad).
  • Vrouwen die zwanger waren, of zwanger wilde worden.

Groepen mensen waarvan er maar weinig meededen aan het onderzoek:

  • Mensen met suikerziekte.
  • Mensen met longemfyseem (COPD).
  • Mensen ouder dan 75 jaar.
  • Kinderen onder de 16 jaar.

 

Laatste update 15 januari 2021

Is het veilig om te gebruiken als ik zwanger ben of nog wil worden ?

Dat is niet bekend. Daarom wordt het sterk afgeraden het vaccin te gebruiken als je zwanger bent. Het is ook niet bekend of het vaccin invloed heeft op de vruchtbaarheid.

Laatste update: 15 januari 2021

Is het veilig voor kinderen ?

Dat is onbekend. Het vaccin is nauwelijks getest bij kinderen onder de 16 jaar.

Laatste update: 15 januari 2021

Is het mogelijk dat (bestanddelen van) het vaccin reageren op medicijnen die ik gebruik?

Ja, dat is mogelijk. Pfizer geeft aan niet te weten of er interacties optreden met medicijnen en welke dat zijn. In de komende periode zullen dergelijke bijwerkingen worden bijgehouden; u kunt ze melden bij het Lareb.

Laatste update: 15 januari 2021

Bestaan er al vaccins die gebruik maken van dezelfde techniek?

Nee, de grootschalige toepassing van deze techniek waarbij genetisch virusmateriaal (zogenaamd mRNA) in uw cellen wordt ingebracht waardoor die tot het produceren van viruseiwitten worden aangezet, is nieuw. En dat is een risico, zo geeft ook minister Hugo de Jonge toe in een Kamerbrief over aankoop van Covid-19 vaccins van 16 november 2020.

Laatste update: 15 januari 2021

Als het vaccin bestaat uit mRNA dat mijn eigen cellen aanspoort tot het maken van coronavirus eiwit, wanneer stoppen mijn cellen dan weer met het produceren van die lichaamsvreemde eiwitten?

Het mRNA dat in je cellen komt is een beetje aangepast zodat het niet meteen opgeruimd wordt door het lichaam vanwege de herkenning als ‘afkomstig van een virus’. Het mRNA heeft een beperkte houdbaarheid en wordt uiteindelijk afgebroken. Er is momenteel te weinig bekend over deze techniek en over dit vaccin specifiek om dit precies te kunnen aangeven.

Laatste update: 15 januari 2021

Als het vaccin ervoor zorgt dat mijn lichaamscellen viruseiwitten gaan aanmaken, kan mijn afweersysteem dan mijn eigen lichaamscellen aanvallen?

Dit is een inderdaad mogelijkheid die niet uitgesloten kan worden en waarover veel deskundigen bezorgd zijn. Het is iets dat dus nog verder onderzocht moet worden. Lees meer in deze twee publicaties: één uit 2020 en één uit 2003.

Laatste update: 15 januari 2021

Is het vaccin getest op dieren, en wat waren daarvan de uitkomsten?

Er zijn geen dierproeven gepubliceerd over dit vaccin. Men is direct begonnen met het testen op mensen. Er zijn de afgelopen jaren veel proeven op dieren gedaan voor vaccins tegen coronavirussen, maar tot nu toe zonder succes. Dit komt onder andere door het optreden van een bepaald fenomeen dat Antibody Dependent Enhancement (ADE) wordt genoemd. Hierbij treedt er na vaccinatie een onvolledige afweerreactie op. Dit zorgt ervoor dat als deze persoon daarna met een coronavirus in aanraking komt, er juist een explosieve afweerreactie kan optreden waar de gevaccineerde persoon ernstig ziek van kan worden en aan zou kunnen overlijden. Lees meer over ADE in deze twee publicaties: één uit 2020 en één uit 2003.

Laatste update: 15 januari 2021

Klopt het dat er foetale cellijnen zijn gebruikt bij het vaccin?

Foetale cellijnen worden vrijwel altijd gebruikt voor het maken van vaccins. Voor het Pfizer-vaccin zijn foetale cellijnen alleen gebruikt in het voorafgaande laboratorium onderzoek, maar worden niet meer gebruikt voor de productie van het vaccin.

Laatste update: 15 januari 2021

Zijn bijwerkingen mogelijk? En zo ja, hoe vaak komt het voor?

Pfizer rapporteerde bijwerkingen bij ongeveer 3% van de mensen die het vaccin kregen. Dit was in de eerste paar dagen na toediening, zo zo blijkt uit documentatie van de Amerikaanse Centers for Disease Control en Food and Drug Administration over het Pfizer-vaccin. Het ging om bijwerkingen waardoor mensen niet meer goed in staat waren hun dagelijkse bezigheden uit te voeren. Bijwerkingen zijn overigens niet altijd ongewenst: sommige bijwerkingen duiden er op dat het immuunsysteem reageert, en dat is op zich uiteraard ook de bedoeling.

De meest voorkomende bijwerkingen zijn: pijn en roodheid ter plaatse van injectie (>80%), moeheid (60%), hoofdpijn (>50%), rillingen (>30%), gewrichtspijn (>20%), koorts (10%). Andere bijwerkingen die gemeld zijn, zijn misselijkheid (1%-10%), opgezette lymfeklieren (0.1% -1%), verlamming van aangezichtszenuw (0.1% – 0.01%) en in enkele gevallen een ernstige allergische reactie. Zie informatie van het Nederlandse College ter Beoordeling van Geneesmiddelen en informatie van het EMA.

Omdat het een nieuwe experimentele techniek is die wordt gebruikt, zijn de effecten op langere termijn (langer dan twee maanden) nog niet bekend.

Bij de FAQ ‘Verwijzingen naar verschillende instanties over het Pfizer vaccin en de bijwerkingen’ vindt u een lijst met verwijzingen naar o.a. het RIVM waar u meer informatie over de al bekende bijwerkingen van het vaccin kunt vinden.

Laatste update: 15 januari 2021

Wat gebeurt er als ik na vaccinatie in aanraking kom met het virus?

Door vaccinatie is uw lichaam bekend geworden met een deel van het virus, en zal uw afweersysteem het virus herkennen en in actie komen. Dit kan leiden tot snellere uitschakeling van het virus dan wanneer u nooit met het virus in contact bent geweest, of nooit gevaccineerd bent. Het kan in sommige gevallen ook zo zijn, dat de reactie van uw lichaam op het virus zo heftig is, dat u daar ziek van wordt. Dit is bij eerdere coronavirus vaccins bij proefdieren beschreven. Zie voor meer hierover deze en deze publicatie en de FAQ ‘Is het vaccin getest op dieren, en wat waren daarvan de uitkomsten?’ .

Laatste update: 15 januari 2021

Ben ik na toedienen van het vaccin beschermd tegen ontwikkelen van de ziekte?

Nee, er zijn allereerst twee doses nodig met minimaal drie weken tussenpoos en ook na twee doses bent u niet volledig beschermd. Immers, acht mensen uit de vaccinatie groep raakten toch besmet. Het vaccin is bedoeld voor de SARS-CoV2-variant van 2019, begin 2020. Op dit moment gaan er ook andere varianten van het virus rond. Of het vaccin daartegen beschermt is niet bekend.

Van verschillende virussen is bekend dat ze frequent muteren (veranderen) en dat er dus regelmatig nieuwe vaccins nodig zijn om afweer op te kunnen wekken (zoals bij het griepvirus). Zie daarover dit artikel van oud-huisarts Dick Bijl.

Laatste update: 15 januari 2021

Hoe lang ben ik na vaccinatie beschermd tegen het ontwikkelen van ziekte?

Dat is niet bekend, maar uit onderzoeken tot nu toe lijkt het in ieder geval te gaan om een periode van tenminste twee maanden. De kans is reëel dat dit langer zal zijn.

Laatste update: 15 januari 2021

Als ik al een COVID infectie heb doorgemaakt, ben ik dan al beschermd? Of is vaccinatie altijd nodig?

Als je een infectie met het coronavirus SARS-CoV-2 hebt doorgemaakt, heeft het afweersysteem geleerd sneller op het virus te reageren. Dit vaccin biedt bescherming, maar deze is niet bewezen beter dan die van een natuurlijke infectie. Tot nu toe is bekend dat een doorgemaakte infectie in ieder geval bescherming biedt tot ongeveer acht maanden. Dit artikel in Medisch Contact beschrijft een studie door Jennifer Dan e.a., verschenen in Science waar dit uit volgt. Zie ook de kamerbrief van minister Hugo de Jonge van 16 november 2020 over de aankoop van Covid-19 vaccins.

Laatste update: 15 januari 2021

Doe ik het voor mezelf, of voor een ander?

Het nemen van een vaccin is altijd in de eerste plaats bedoeld om de persoon zelf te beschermen. U doet het dus voor uzelf.

Een bijkomend fenomeen dat kán optreden is groepsimmuniteit. Als voldoende mensen in de bevolking afweer (immuniteit) hebben tegen het virus heeft dit een beschermend effect op de rest van de bevolking. Immuniteit ontstaat door doorgemaakte ziekte door vaccinatie dan wel door vaccinatie bij doorgemaakte ziekte. Dit heeft een beschermend effect op de rest van de bevolking: het virus kan zich dan minder gemakkelijk verspreiden waarmee dan dus ook andere mensen beschermd zijn: dat is de zogeheten groepsimmuniteit.

Op dit moment is echter nog niet bekend of er daadwerkelijk minder overdracht van virus is na vaccinatie, daarvoor is de onderzoeksperiode te kort geweest. Dat moet dus nog worden onderzocht.

Zie de persconferentie van het Europees Geneesmiddelenbureau (European Medicine Agency, EMA) over de goedkeuring van het pfizer-vaccin en de ‘Catshuis briefing’ van Jaap van Dissel van het RIVM van 6 december jl.

Laatste update: 15 januari 2021

Wat als ik mij niet laat vaccineren, en ik raak toch geïnfecteerd?

Het is bekend dat 80% van de mensen die een infectie oploopt geen tot milde klachten heeft, 15% ontwikkelt heviger klachten en 5% wordt echt ziek. Minder dan 2% wordt opgenomen in het ziekenhuis. Gelukkig zien we dat de kans op overlijden door een infectie ook afneemt in vergelijking met hoe het in het begin van de epidemie was. Nieuwsuur maakte in december 2020 bijvoorbeeld melding van een onderzoek in Nederlandse ziekenhuizen waaruit dat bleek. Dit komt o.a. omdat we meer weten over de behandeling van deze ziekte. Er zijn recente medicijnen ontdekt die mogelijk goed kunnen helpen vanaf het ontstaan van de klachten. Deze medicijnen kennen we van de behandeling van andere ziektes en daar is dus al veel ervaring mee. Zie bijvoorbeeld deze en deze recente publicaties over het middel Ivermectine.

Laatste update: 15 januari 2021

Zijn er ook andere vaccins?

Ja. Er zijn meerdere vaccins tegen het coronavirus in ontwikkeling. Het vaccin van Moderna is recent ook goedgekeurd voor gebruik in Nederland. Dit is net als het Pfizer-vaccin een mRNA-vaccin. Daarnaast is er het vaccin van AstraZeneca dat naar verwachting medio januari wordt gekeurd voor gebruik. Dit zijn de vaccins van bedrijven waar Nederland een contract mee heeft afgesloten.

In andere landen wordt gebruik gemaakt van andere vaccins. Hieronder vallen bijvoorbeeld Sinovac en het vaccin van farmaceut GlaxoSmithKline, die werken op basis van zwak-gemaakte virussen. Deze techniek is hetzelfde als die van traditionele vaccins die we al langere tijd in Nederland gebruiken tegen bijvoorbeeld de mazelen.

Laatste update: 15 januari 2021

Moderna-vaccin

U overweegt het vaccin van het bedrijf Moderna te nemen, genaamd COVID 19 Vaccin Moderna. Het is een vaccin bedoeld om ziekte door het SARS-CoV-2 virus (het coronavirus) te voorkómen.

Laatste update 20 april 2021

Informed consent

Een arts is verplicht om voor het uitvoeren van een medische handeling de patiënt zo volledig mogelijk te informeren over het doel, effect en risico’s van de handeling. Ook wat de wetenschappelijke basis is voor de behandeling. Daarnaast moet de patiënt toestemming geven voor de handeling. Dit heet informed consent.

Over het SARS CoV-2- virus

Het SARS CoV-2-virus is een coronavirus. Er zijn meerdere soorten coronavirussen bekend die mensen ziek kunnen maken. Een infectie met dít coronavirus leidt tot de ziekte COVID-19. Volgens het RIVM is voor 98% van de bevolking een infectie ongevaarklijk [a] – dat wil zeggen, ze krijgen geen of slechts milde klachten, of worden in sommige gevallen ziek maar herstellen daarvan zonder ziekenhuisopnam. Een ernstig beloop treft vooral ouderen met onderliggende aandoeningen en een verzwakt immuunsysteem. De overlevekingskans is voor mensen onder de 70 jaar tussen de 99.5% en 99.997%.[b]

Over het Modernavaccin

Het Modernavaccin is een mRNA-vaccin. Dit is gebaseerd op een nieuwe, experimentele techniek. Het vaccin bevat een deel van het genetisch materiaal (mRNA) van het coronavirus. Dit genetisch materiaal bevat instructies om viruseiwitten te maken. Na injectie wordt dit genetisch materiaal opgenomen in de lichaamseigen cellen, die vervolgens deze viruseiwitten gaan aanmaken. Het afweersysteem herkent deze eiwitten als ‘indringer’ en wordt hierdoor aangezet.

Hoewel het onderzoek van Moderna naar het vaccin nog niet is afgerond (zie vragen hieronder), heeft de European Medicines Agency (EMA) een tijdelijke, voorwaardelijke toestemming verleend voor publiekelijk gebruik. Het onderzoek van Moderna naar de veiligheid en effectiviteit van hun vaccin loopt nog tot 2023.[2] Het vaccin bevindt zich daarmee nog in onderzoeksfase. Dit betekent in feite dat mensen die zich laten vaccineren, een experimenteel middel krijgen.

Hieronder staan dingen die we wel en nog niet weten over het vaccin. Er staan bronvermeldingen bij, zodat u als lezer zelf een weloverwogen keuze kunt maken.

In het beschreven onderzoek is het Modernavaccin of placebovaccin (zout water) toegediend aan de volgende leeftijdsgroepen:

 

Leeftijdscategorie

in jaren

Aantal personen uit de onderzoeksgroep

 

vaccingroep

placebogroep

18-64

11.413

11.418

65-74

3.110

3.011

75-84

617

692

85+

41

49

Waarvan aantal verpleeghuispatiënten

33

29

Beschermt het vaccin tegen ziekte?

Ja, onderzoek heeft aangetoond dat mensen die dit vaccin krijgen toegediend minder vaak een besmetting met het SARS-CoV-2-virus met klachten hadden, dan mensen die een placebovaccin  kregen. Er wordt gesteld: het is 94.1% effectief. Een 94.1% effect is echter niet hetzelfde als 94.1% bescherming. De effectiviteit zegt iets over de verhouding van het aantal ziektegevallen in de gevaccineerde versus de controlegroep. Het is geen individuele garantie op bescherming na blootstelling, vermeldt dit rapport van de Rijksoverheid.[1]

In de groep die het vaccin kreeg, ontwikkelden ná de tweede vaccinatie 11 van de 14.134 personen (dus 0,078%) COVID-19, in de placebogroep was dat 185 van de 14.073 (dus 1,3%). Dit zijn gegevens van patiënten van minimaal zeven dagen na toediening van de tweede vaccinatie, waarbij de groepen 2 maanden zijn gevolgd.

Als ik na vaccinatie een besmetting oploop, is het verloop dan minder ernstig?

Dat is niet met zekerheid te zeggen. Daarvoor is de gebruikte onderzoeksgroep te klein en de onderzoeksperiode tot nu toe te kort. Een ernstig beloop van COVID-19 komt te weinig voor om het in deze populatie in te schatten. De data in de studie tot dusver lieten zien dat in de placebogroep 30 van de 14.073 mensen ernstige COVID-19 kregen (dus 0,2%), terwijl er geen ernstige COVID-19-gevallen onder gevaccineerden zijn. Dit suggereert dat het vaccin in de eerste twee maanden beschermt tegen ernstige COVID-19 maar de getallen zijn te klein om met zekerheid dat dit door vaccinatie komt, en niet door toeval.

 

Is er ook kans dat ik na vaccinatie juist zieker word als ik COVID-19 of een andere infectie krijg?

Dat is niet met zekerheid uit te sluiten. In sommige gevallen kan na vaccinatie het beloop van een natuurlijke infectie juist heftiger verlopen. Dit fenomeen heet Vaccine Associated Enhanced Disease, VAED, wat eerder is gezien bij proefdieren na vaccinatie tegen het eerste SARS virus in 2012.[3] In het eerste onderzoek bij Moderna zijn hier geen aanwijzingen voor gezien, maar de Food and Drug Administration in Amerika [4]  en de EMA [5] die de vaccins beoordelen, identificeren dit wel als een belangrijk potentieel langetermijnrisico waarnaar verder onderzoek noodzakelijk is.

Er wordt veel onderzoek gedaan naar de algemene effecten van een vaccin op de afweer. Dit artikel[6] wijst er op dat sommige vaccins de afweer in het algemeen versterken. Andere vaccins versterken de afweer tegen één specifieke ziekte, maar dat gaat ten koste van de goede afweer tegen andere infecties. Lees hier meer over in deze publicatie [7] en in dit artikel [8]. Het onderzoek van Moderna was niet ontworpen om dit soort effecten te onderzoeken omdat het te kort van duur is geweest en er niet gekeken is naar andere infecties dan COVID-19.

Of dit mogelijke effect relevant is ligt aan het risico dat een individu heeft op een ernstig beloop van COVID-19. Daarom is het belangrijk om een individuele afweging te maken of u baat heeft bij het nemen van dit vaccin.

Heb ik door het vaccin te nemen minder kans op overlijden aan COVID-19?

Dat is niet bekend. Hiervoor zijn meerdere redenen. Allereerst: de onderzoeksperiode is tot nu toe twee maanden geweest. Een overlijden door corona kwam in die korte periode maar zeer weinig voor onder de proefpersonen, zowel in de vaccingroep als in de placebogroep. Meer dan 99% van de mensen besmet met het SARSCoV-2 virus (coronavirus) wordt beter.

Ten tweede weten we niet goed wat de bijwerkingen van het vaccin zijn, met name niet op de lange termijn. We weten van andere studies dat er ook mensen zijn die overlijden aan de gevolgen van vaccinaties. Het is op dit moment onduidelijk; de fabrikant hoopt bij het beëindigen van de onderzoeksperiode eind 2023 hier meer duidelijkheid over te hebben.

Zal ik door het vaccin te nemen, bijdragen aan vermindering van verspreiding van het virus?

Dat is niet bekend. Hier is in het onderzoek niet naar gekeken. Er is alleen gekeken of het vaccin de gevaccineerde zelf beschermt.

Bestaan er al vaccins die gebruik maken van dezelfde techniek?

Behalve bij het van Pfizer, dat in december 2020 voorwaardelijk werd toegelaten op de Nederlandse markt, werd deze techniek niet eerder gebruikt. De techniek die hier wordt toegepast, het inbrengen van mRNA dat in de cellen dan zorgt voor de productie van virale eiwitten door uw eigen lichaamscellen, is nieuw. En dat is dus een risico, schrijft ook minister Hugo de Jonge aan de Tweede Kamer.[9]

Als het vaccin bestaat uit mRNA dat mijn eigen cellen aanspoort tot het maken van viraal eiwit, wanneer stoppen mijn cellen dan weer met het produceren van die vreemde eiwitten?

Het mRNA dat in je cellen komt is een beetje aangepast zodat het niet meteen opgeruimd wordt. Het heeft een beperkte houdbaarheid en wordt uiteindelijk afgebroken omdat de cel zichzelf anders uitput. 

Als het vaccin ervoor zorgt dat mijn lichaamscellen viruseiwitten gaan aanmaken, kan mijn afweersysteem dan mijn eigen lichaamscellen aanvallen?

Dit is een mogelijkheid die onderzocht moet worden. Het opruimen van lichaamscellen die een vreemd viruseiwit laten zien is geen auto-immuniteit. Pas als je immuunsysteem de gezonde cellen aan gaat vallen is het auto-immuniteit. Of het risico voor het ontstaan van een auto-immuunaandoening door deze techniek van vaccineren vergroot is, is nog niet bekend. [10][11][12]

Is het vaccin getest op dieren, en wat waren daarvan de uitkomsten?

Er zijn geen dierproeven gepubliceerd over dit vaccin, wel over proeven op mensen. Er zijn de afgelopen jaren veel onderzoeken naar vaccins tegen coronavirussen gedaan op dieren, maar tot nu toe telkens zonder succes.

De fabrikant heeft onderzoek gedaan in ratten waarin is gekeken naar mogelijk schadelijke effecten van het vaccin. De resultaten hiervan zijn voorgelegd aan de Europese Geneesmiddelenautoriteit, maar niet gepubliceerd. De conclusie van de EMA is dat de dierproeven geen schadelijke effecten laten zien in de vorm van genetisch schadelijk effect, effect op de vruchtbaarheid of vaccingeassocieerde versterkte ziekte (Vaccine Associated Enhanced disease, VAED). Waarom deze resultaten niet gepubliceerd zijn, is niet duidelijk.

VAED zorgt ervoor dat als iemand na vaccinatie met een coronavirus in aanraking komt, er juist een explosieve afweerreactie optreedt waar de persoon ernstig ziek van wordt. Meer hierover is te lezen in [11] [12] [13].

Wat zijn de bijwerkingen? En hoe vaak komen ze voor?

Er zijn nu gegevens over bijwerkingen bekend van proefpersonen die het vaccin hebben gehad, en een maand lang gevolgd zijn; een kwart van deze groep is twee maanden gevolgd. De meest voorkomende bijwerkingen waren: pijn bij injectieplek (92%) moeheid (69%) hoofdpijn (63%), spierpijn (60%), gewrichtspijn (45%), koorts ( 15 %) rillingen (43 %), lymfeklierzwelling (21%). Deze bijwerkingen verdwenen weer.

Bijwerkingen kwamen in het algemeen vaker voor bij personen onder de 65 jaar, en waren heftiger, en traden vaker na de tweede dosis op. Omdat er van een nieuwe experimentele techniek gebruik wordt gemaakt, zijn de effecten op langere termijn (langer dan twee maanden) nog niet bekend.

Verder werden er iets vaker meldingen gemaakt van slaapgerelateerde problemen die paar dagen aanhield, meer meldingen van auto-immuunreacties (waaronder kaalheid en psoriasis),  galsteenlijden en galblaasontsteking dan in de controlegroep. Bij een enkele proefpersoon traden reacties op die door Moderna zelf als mogelijk gerelateerd aan het vaccin worden genoemd: hevige misselijkheid en braken, zwelling van gezicht (mogelijk als reactie op cosmetische fillers) en reumatoïde artritis. Tijdens de studie kregen drie personen vlak na het vaccin een acute aangezichtszenuwverlamming. Hiervan is niet aangetoond dat het een relatie heeft met het vaccin, maar deze traden op vlak na de tweede dosis, en dit fenomeen werd ook gezien bij het Pfizervaccin. Tevens zijn er ernstige allergische reacties gemeld.

 

Het is hier van belang op te merken dat er onderscheid is tussen bijwerkingen die te maken hebben met activatie van het immuunsysteem (niet onverwacht) en bijwerkingen die ongewenst zijn, zoals bijvoorbeeld de reactie op de polyethyleneglycol (PEG) modificatie van lipide bolletje (vetbolletje) waarin het mRNA verpakt zit. Zowel in de trial als bij de roll-out zijn er ernstige allergische reacties gezien die aan deze component gerelateerd worden. PEG is niet eerder in geregistreerde vaccins gebruikt.

U kunt bijwerkingen melden bij Lareb.nl.[19] Literatuur met betrekking tot de PEG-allergie [14] [15]. Daarnaast vindt u informatie in het rapport van de EMA [16] over de risico’s van het Modernavaccin. Op de website van de Britse overheid is de bijsluiter [17] voor professionals in de gezondheidszorg over het Modernavaccin gepubliceerd. Daarnaast wordt in dit artikel [18] gesteld dat er mogelijk meer bijwerkingen zijn dan gerapporteerd.

Is het mogelijk dat (bestanddelen van) het vaccin invloed hebben op medicijnen die ik gebruik, of andersom?

Ja, dat is mogelijk. De fabrikant van Moderna geeft aan dat ze niet weten óf er interacties optreden met medicijnen en welke dat zijn. Ook is niets bekend over het effect bij mensen die afweerremmende medicijnen gebruiken. Het is niet bekend of het gebruik van andere vaccins van invloed is. In de komende periode zullen dergelijke bijwerkingen kunnen worden bijgehouden als u ze meldt bij het Lareb.

Ben ik na toedienen van het vaccin beschermd tegen ontwikkelen van de ziekte?

Nee, er zijn allereerst twee doses nodig met vier weken tussen de eerste en tweede toediening. Ook na twee doses bent u niet volledig beschermd. Want in het onderzoek bleken ook mensen die volledig waren gevaccineerd een corona-infectie te kunnen oplopen.

Wat gebeurt er als ik na vaccinatie in aanraking kom met het virus?

Door vaccinatie is uw lichaam bekend geworden met een deel van het virus en zal uw afweersysteem het virus herkennen en in actie komen. Dit kan leiden tot snellere uitschakeling van het virus dan wanneer u er nooit mee te maken heeft gehad, of nooit gevaccineerd bent. Er bestaat de mogelijkheid, dat de reactie van uw lichaam na vaccinatie op het virus zo heftig is, dat u daar ziek van wordt. Dit is bij eerdere coronavirusvaccins bij proefdieren beschreven. Dit fenomeen heet VAED, wat eerder is gezien bij proefdieren na vaccinatie tegen het eerste SARS-virus . In dit eerste onderzoek zijn hier geen aanwijzingen voor gezien, maar de FDA [4] en de EMA [5] die de vaccins beoordelen identificeren dit wel als een belangrijk potentieel langetermijnrisico, waarvoor verder onderzoek noodzakelijk is. [20]

Hoe lang ben ik na vaccinatie eigenlijk beschermd tegen het ontwikkelen van ziekte?

Dat is niet bekend, maar uit onderzoeken tot nu toe lijkt het in elk geval te gaan om een periode van tenminste twee maanden. 

Als ik al een COVID-infectie heb doorgemaakt, ben ik dan niet al beschermd? Of is vaccinatie altijd nodig?

Als je een COVID-infectie met SARS-CoV-2 hebt doorgemaakt heeft je lichaam geleerd antistoffen en afweercellen aan te maken, zodat je immuunsysteem bij een volgende ontmoeting met het virus snel kan reageren. Dit vaccin biedt het herkennen van een eiwit van het virus, en geeft dus ook bescherming, maar er is niet bewezen dat het beter beschermt dan bij natuurlijke infectie. Tot nu toe is bekend dat een doorgemaakte infectie bij bijna iedereen in ieder geval bescherming biedt tot ongeveer acht maanden [21][22]. Daarom worden nu mensen die korter dan 6 maanden geleden een coronainfectie hebben doorgemaakt gevaccineerd met 1 ipv 2 doses.

Er zijn nu al mutaties van het virus. Beschermt het vaccin daar dan wel tegen?

Dat is op dit moment onduidelijk. Van verschillende virussen is bekend dat ze frequent muteren en dat er dus regelmatig een nieuw vaccin nodig is om immuniteit te kunnen opwekken. Dit is ook het geval bij het griepvirus; hiervoor moet elk jaar een nieuw griepvaccin worden ontwikkeld. Deze vaccins hebben tot op heden niet tot minder sterfte aan griep geleid.[23] [24]

Er zijn aanwijzingen dat nieuwe mutanten van het virus de reeds bestaande afweer en de afweer na vaccinatie kunnen omzeilen, zoals te lezen is in dit artikel over nieuwe varianten van het coronavirus en deze (nog voorlopige) publicaties [25][26]. Het is mogelijk dat het vaccin minder goed of helemaal niet werkt tegen deze varianten. Of het vaccin op termijn zou kunnen worden aangepast zodat het ook werkzaam is tegen nieuwe varianten is nog niet onderzocht. Daar zouden dan in ieder geval één of meerdere nieuwe injecties voor nodig zijn.

Doe ik het nou voor mezelf, of voor een ander?

Voor uzelf. Het nemen van een vaccin is primair bedoeld om de persoon zelf te beschermen. 

Een fenomeen dat kan optreden als voldoende mensen in de bevolking afweer hebben tegen het virus (door doorgemaakte ziekte of door vaccinatie) is het fenomeen van zogenaamde groepsimmuniteit. Dit betekent dat er een beschermend effect is ontstaan voor de rest van de bevolking die niet gevaccineerd is of kan worden; het virus kan zich dan als het ware niet meer makkelijk verspreiden en daarmee zijn dan dus ook andere mensen beschermd. Voor het coronavirus is niet goed bekend om hoeveel mensen dit gaat.

Op dit moment is ook niet bekend of er daadwerkelijk minder of geen virusoverdracht is als mensen gevaccineerd zijn. Bekijk voor meer informatie de persconferentie over de goedkeuring van het vaccin en de Catshuisbriefing van december 2020 [27][28].

Is het veilig om te gebruiken als ik zwanger ben of nog wil worden ?

Dat is onbekend. Het wordt in de bijsluiter afgeraden te gebruiken als je zwanger bent, omdat er weinig bekend is van het effect van het vaccin op de zwangerschap. Er wordt geadviseerd om in individuele gevallen de voor- en nadelen tegen elkaar op te wegen.

Het is niet bekend of het vaccin invloed heeft op de vruchtbaarheid. Het is niet bekend of het vaccin terechtkomt in de moedermelk en welk effect dit heeft.

Is het veilig voor kinderen ?

Dat is niet bekend. Het is niet getest bij kinderen onder de 18 jaar. 

Waar wordt mijn vaccinatiestatus eigenlijk geregistreerd? Voor hoe lang? en wie heeft daar toegang toe?

Het RIVM houdt de gegevens bij van de personen die zijn gevaccineerd samen met het productnummer van het vaccin. Hierdoor is achteraf terug te halen wie precies welk vaccin heeft gekregen, mochten er problemen optreden.

In het privacystatement van het RIVM [28] staan de rechten van de mensen die zich willen laten vaccineren benoemd, zoals:

– Het doel van de registratie
– Hoe en hoe lang geregistreerd wordt- Wie bij deze gegevens kan
– Recht op inzage, aanpassen en verwijderen van je persoonsgegevens en hoe je daartoe een verzoek kunt indienen.

Bronnen

[a] Presentatie Dhr Van Dissel briefing Tweede kamer dd 29 september 2020
[b] https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/planning-scenarios.html

  1. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/12/08/covid-19-catshuis-briefing-6-dec-2020-vaccinatie-extra 
  2. https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/nejmoa2035389 
  3. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22536382/
  4. https://www.fda.gov/media/144673/download
  5. https://www.ema.europa.eu/en/documents/rmp-summary/covid-19-vaccine-moderna-epar-risk-management-plan_en.pdf
  6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23680130/
  7. https://bmjopen.bmj.com/content/2/3/e000707.short
  8. https://academic.oup.com/cid/article/54/12/1778/455098?login=true
  9. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/11/16/kamerbrief-over-aankoop-covid-19-vaccins
  10. https://www.nature.com/articles/s41564-020-00789-5
  11. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12725690/
  12. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3335060/
  13. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32908214/
  14. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27804292/
  15. https://www.fda.gov/media/144434/download
  16. https://www.ema.europa.eu/en/documents/rmp-summary/covid-19-vaccine-moderna-epar-risk-management-plan_en.pdf
  17. https://www.gov.uk/government/publications/regulatory-approval-of-covid-19-vaccine-moderna/information-for-healthcare-professionals-on-covid-19-vaccine-moderna
  18. https://childrenshealthdefense.org/defender/did-cdc-mislead-public-allergic-reactions-moderna-vaccine/
  19. https://www.lareb.nl/image-widget/bijwerkingen-coronavaccins
  20. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32292901/
  21. https://bgr.com/2021/01/07/coronavirus-immunity-after-8-months-antibody-test-cdc-study/#
  22. https://www.medischcontact.nl/nieuws/laatste-nieuws/nieuwsartikel/immuungeheugen-na-sars-cov-2-infectie-duurt-minstens-acht-maanden.html
  23. https://nieuws.nl/algemeen/20201104/oud-huisarts-dick-bijl-over-de-griepprik-waarom-zou-je-iets-nemen-wat-niet-werkt/
  24. https://www.cochrane.org/CD001269/ARI_vaccines-prevent-influenza-healthy-adults
  25. https://www.nature.com/articles/d41586-021-00121-z
  26. https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2021.01.15.426911v2
  27. https://www.youtube.com/watch?v=0cIY3mlCOf0
  28. www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-vaccinatie/vraag-en-antwoord/vragen-over-registratie-en-persoonsgegevens-coronavaccinatie

 

AstraZeneca-vaccin

U overweegt het vaccin van het bedrijf AstraZeneca te nemen, genaamd COVID-19 vaccin AstraZeneca. Het is een vaccin bedoeld om ziekte door het virus SARS-CoV-2 te voorkómen.

Laatste update 20 april 2021

Informed consent

Een arts is verplicht om voor het uitvoeren van een medische handeling de patiënt zo volledig mogelijk te informeren over het doel, effect en risico’s van de handeling. Daarnaast moet de patiënt toestemming geven voor de handeling. Dit heet informed consent.

Over het SARS-CoV-2-virus

Het SARS-CoV-2-virus is een coronavirus. Er zijn meerdere soorten coronavirussen bekend die mensen ziek kunnen maken. Een infectie met dít coronavirus leidt tot de ziekte Covid-19. Volgens het RIVM is voor 98% van de bevolking een infectie ongevaarlijk [1] – dat wil zeggen, ze krijgen geen of slechts milde klachten, of worden in sommige gevallen ziek maar herstellen daarvan zonder ziekenhuisopname. Een ernstige ziekte treft vooral ouderen met onderliggende aandoeningen en een verzwakt immuunsysteem. De overlevingskans is voor mensen onder de 70 jaar tussen de 99.5% en 99.997%. [2]

Over het AstraZeneca-vaccin

Het AstraZeneca-vaccin bestaat uit een stukje DNA (erfelijk materiaal) van het coronavirus dat wordt verborgen in een ander virus dat genetisch is aangepast. Dat andere virus wordt gebruikt als transportmiddel om het corona-DNA bij lichaamscellen naar binnen te krijgen.  In het AstraZeneca-vaccin gaat het om een adenovirus dat voorkomt bij chimpansees en geen ziekte veroorzaakt bij de mens. Het vaccin is gebaseerd op een relatief nieuwe techniek. Er is nooit eerder een soortgelijk vaccin goedgekeurd voor algemeen grootschalig gebruik bij mensen. Dat corona-DNA wordt na inenting opgenomen in lichaamscellen, zodat deze lichaamscellen coronavirus-eiwitten gaan aanmaken. Het afweersysteem herkent deze eiwitten als “indringer” en wordt hierdoor aangezet.

Hoewel het onderzoek van AstraZeneca naar het vaccin nog niet is afgerond (zie vragen hieronder) heeft de Europese Geneesmiddelen Autoriteit (EMA) een tijdelijke, voorwaardelijke toestemming verleend om het vaccin te gebruiken. Het onderzoek van AstraZeneca naar hun vaccin duurt nog tot 2023. Het vaccin is dus nog in de onderzoeksfase; dit betekent dat mensen die zich laten vaccineren, in feite een experimenteel middel krijgen.

 

Hieronder staat wat we al wel en nog niet weten over het vaccin. Er staan links naar bronnen bij. Daardoor kunt u zelf een goed overwogen keuze maken.

Beschermt het vaccin tegen ziekte?

Ja, onderzoek onder ongeveer 20.000 mensen heeft aangetoond dat mensen die dit vaccin krijgen toegediend minder vaak een besmetting met het SARS-CoV-2-virus met klachten hadden dan mensen uit de controlegroep. [25] De personen in de controlegroep kregen een vaccin tegen een bacterie die hersenvliesontsteking veroorzaakt of een placebo (zout water).  AstraZeneca vermeldt dat het vaccin ongeveer 70% effectief is. Een effect van 70% is echter niet hetzelfde als 70% bescherming. De effectiviteit zegt iets over de verhouding van het aantal Covid-19-gevallen onder de gevaccineerden ten opzichte van de controlegroep. Het is geen individuele garantie op bescherming na blootstelling. [3]     Het vaccin is met twee verschillende doseringen getest. Voor beide doseringen samen: in de onderzoeksgroep die het vaccin kreeg ontwikkelden in de twee maanden na de tweede vaccinatie 30 van de 5807 mensen (dus 0,51%) Covid-19, in de controlegroep was dat 185 van de 5829 (dus 1,7%). Dit zijn gegevens van patiënten van minimaal 14 dagen na toediening van de tweede vaccinatie. 

Als ik na vaccinatie een besmetting oploop, is het verloop dan minder ernstig?

Dat is niet met zekerheid te zeggen. Daarvoor is de onderzoeksgroep te klein en de onderzoeksperiode nog te kort. Een ernstig beloop van Covid-19 komt te weinig voor in het onderzoek om dit aan te tonen. Van de controlegroep (de mensen die niet het coronavaccin kregen) werden 5 van de 11.724 personen ziek genoeg om in het ziekenhuis opgenomen te worden met Covid-19 (dat is 0.04%) Geen van de gevaccineerden werd opgenomen in het ziekenhuis met Covid-19. In de controlegroep was 1 van de 11.724 mensen ziek genoeg om te voldoen aan de afgesproken definitie van ‘ernstige Covid-19’ (dus 0.0085%). Dit suggereert dat het vaccin zou kunnen beschermen tegen ziekenhuisopname met Covid-19, maar de getallen zijn te klein om het met zekerheid te zeggen.

Er is een vermoeden dat  na vaccinatie het beloop van een natuurlijke infectie juist heftiger kan verlopen. Dit fenomeen heet Vaccine Associated Enhanced Disease, VAED. Dit is eerder beschreven bij proefdieren na vaccinatie tegen een ander coronavirus. [4]

Ondanks dat in het eerste onderzoek hier geen aanwijzingen voor zijn, geven zowel de Amerikaanse als Europese Geneesmiddelenautoriteit aan dat dit wel een mogelijk langetermijnrisico kan zijn waarvoor verder onderzoek noodzakelijk is. [5]

Heb ik door het vaccin te nemen minder kans op overlijden aan Covid-19?

Dat is niet bekend. Het vaccin is nu twee maanden onderzocht. Een overlijden door corona kwam in deze periode maar zeer weinig voor onder de proefpersonen, zowel in de vaccingroep als in de controlegroep. 

Ten tweede weten we niet goed wat de bijwerkingen van het vaccin zijn, met name niet op de lange termijn. We weten uit andere studies dat mensen ook kunnen overlijden aan de gevolgen van vaccinaties. De kans dat het vaccin het risico op overlijden door Covid-19 verlaagt, zal waarschijnlijk klein zijn.

Zal ik door het vaccin te nemen, bijdragen aan vermindering van verspreiding van het virus?

Dat is niet met zekerheid te zeggen. Bij het onderzoek werd gezien dat in een ongeveer even grote groep in de controlegroep als in de vaccingroep mensen positief testten zonder dat ze klachten hadden. Hier kunnen we geen conclusies aan verbinden. Het lijkt er op dat het vaccin gedeeltelijk beschermt tegen een infectie met het virus, maar niet volledig.

Bestaan er al vaccins die gebruik maken van dezelfde techniek?

Er zijn een aantal andere vaccins maar deze zijn allemaal nog in onderzoek. Er bestaan tot nu toe geen vaccins met deze techniek die voor grootschalig menselijk gebruik zijn toegestaan. Het vaccin van AstraZeneca is daarmee het eerste vaccin dat op grote schaal wordt ingezet.
De techniek is relatief nieuw. En dat is dus een risico, schrijft ook minister Hugo de Jonge. [6]  

Als het vaccin bestaat uit genetisch materiaal waardoor mijn eigen cellen viruseiwit aanmaken, wanneer stoppen mijn cellen dan weer met het produceren van die lichaamsvreemde eiwitten?

Het genetisch materiaal dat in de lichaamscellen komt, is een beetje aangepast zodat het niet meteen opgeruimd wordt. Het heeft een beperkte houdbaarheid en wordt uiteindelijk afgebroken. Hoe lang dit duurt is niet bekend.

Als het vaccin ervoor zorgt dat mijn lichaamscellen viruseiwitten gaan aanmaken, kan mijn afweersysteem dan mijn eigen lichaamscellen (blijven) aanvallen?

Dit is een mogelijkheid die onderzocht moet worden. Als het eigen afweersysteem gezonde cellen gaat aanvallen heet dit auto-immuniteit. Dit leidt tot ernstige aandoeningen. Echter, het opruimen van cellen die lichaamsvreemd viruseiwit aanmaken, is geen auto-immuniteit. Of dit vaccin tot auto-immuniteit leidt, is nog niet goed onderzocht. [7] [8] [9] [10]

Als het vaccin gebruikt maakt van een ander virus, in dit geval een adenovirus, kan dit schadelijk zijn?

Het gebruiken van een ander virus om specifiek coronavirusmateriaal in de lichaamscellen in te brengen, heeft een risico. Zo’n transportvirus kan namelijk een deel van zijn erfelijk materiaal inbouwen in het menselijk DNA. Bij het adenovirus (dat bij Astrazeneca wordt gebruikt) is de kans hierop klein, denkt men. Een ander risico is dat het adenovirus zélf een infectie bij de mens kan opwekken.

Is het vaccin getest op dieren, en wat waren daarvan de uitkomsten?

De fabrikant heeft kleinschalig onderzoek gedaan bij ratten waarin is gekeken naar mogelijk schadelijke effecten van het vaccin. De resultaten hiervan zijn voorgelegd aan de Europese Geneesmiddelenautoriteit maar niet openbaar gepubliceerd. De conclusie van de EMA is dat de dierproeven geen schadelijke effecten laten zien in de vorm van genetische schade, effect op de vruchtbaarheid of vaccin geassocieerde versterkte ziekte (Vaccine Associated Enhanced disease, VAED).

Welke groepen mensen zijn niet getest met het vaccin?

Het vaccin is niet getest op mensen met verminderde afweer of mensen die afweerremmende medicijnen gebruiken. Het vaccin is in principe niet getest bij zwangeren of vrouwen die zwanger wilde worden. Minder dan 6% van de onderzochte personen was ouder dan 65 jaar. Daarnaast mochten personen met eerder allergische reacties niet meedoen. Evenals personen met ernstige of niet goed behandelde hart-vaataandoeningen, maag-darm-leveraandoeningen, nieraandoeningen, metabole ziekte, of neurologische aandoening.

Wat zijn de bijwerkingen? En hoe vaak komen ze voor?

De meest voorkomende bijwerkingen zijn:

  • Pijn bij injectieplek, hoofdpijn, moeheid (>50-60%)
  • Spierpijn en malaise (>40%)
  • Koorts en rillingen (>30%)
  • Gewrichtspijn, misselijkheid en braken (>20%)Griepachtige verschijnselen
  •  

Er traden tijdens de onderzochte periode 175 ernstige bijwerkingen op, waarvan 84 in de vaccingroep, en 91 in de controlegroep. AstraZeneca heeft drie van deze gevallen toegeschreven aan het vaccin of controlevaccin. [11] [24]

In de bestudeerde vaccingroep kregen drie mensen myelitis transversa, een zeer zeldzame maar ernstige neurologische ziekte. Twee van deze gevallen werden door de onderzoekers niet gerelateerd aan het vaccin. Deze ruggenmergontsteking komt normaal bij 1 op 200.000 tot 1 op de miljoen mensen voor. Het is dus wel opmerkelijk te noemen dat in deze studie met 23.00 personen deze ziekte drie keer is vastgesteld.

Vanaf april zijn meerdere Europese landen waaronder Nederland gestopt met het gebruik van AstraZeneca bij mensen onder de 60 jaar vanwege het risico op bloedstollingsstoornis (waaronder sinustrombose). In Denemarken wordt helemaal gestopt met AstraZeneca [23]

Is het veilig om te gebruiken als ik zwanger ben of nog wil worden ?

Dat is onbekend. Het wordt in de bijsluiter afgeraden te gebruiken als je zwanger bent, omdat er weinig bekend is van het effect van het vaccin op de zwangerschap. Er wordt geadviseerd om in individuele gevallen de voor- en nadelen tegen elkaar af te wegen.

Het is niet bekend of het vaccin invloed heeft op de vruchtbaarheid. Het is niet bekend of het vaccin overgaat in de moedermelk, en welk effect dit heeft.

Is het veilig voor kinderen ?

Dat is onbekend. Het vaccin is niet getest bij kinderen onder de 18 jaar. 

Is het veilig voor ouderen?

Het EMA, de Europese Geneesmiddelen Autoriteit, heeft het vaccin een tijdelijke goedkeuring gegeven om voor volwassen te gebruiken.
In eerste instantie heeft bijvoorbeeld Duitsland daarvan afgeweken en het vaccin niet bij mensen boven 65 jaar toegediend.[26] Ook in andere Europese landen werd geadviseerd om het niet bij personen boven de 55 jaar te gebruiken. In het Verenigd Koninkrijk staat in de bijsluiter dat er weinig bekend is over veiligheid en effect van het vaccin bij personen ouder dan 65 jaar. [20][21] Door het optreden van ernstige bijwerkingen bij met name jonge vrouwen is in meerdere landen, waaronder Nederland, Duitsland en andere Europese landen, besloten het Astrazeneca vaccin nu juist alléén bij mensen boven de 55 of 60 jaar te geven [27]. In Denemarken is helemaal gestopt met gebruik van het Astrazeneca vaccin.[28]

Is het mogelijk dat (bestanddelen van) het vaccin invloed heeft (hebben) op medicijnen die ik gebruik, of andersom?

Ja, dat is mogelijk, maar niet bekend. De fabrikant geeft aan dat ze niet weten óf er interacties optreden met medicijnen, en welke dat zijn. Ook is niets bekend over mensen die medicijnen gebruiken die hun afweer remmen. Het is niet bekend of het gebruik van andere vaccins de werking kan beïnvloeden. In de komende periode zullen dergelijke bijwerkingen worden bijgehouden en men kan ze melden bij het Lareb. [12]

Ben ik na toedienen van het vaccin beschermd tegen ontwikkelen van de ziekte?

Nee, er zijn allereerst twee doses nodig met vier weken tussentijd en ook na twee doses bent u niet volledig beschermd. Immers, in het onderzoek bleken ook mensen die volledig waren gevaccineerd nog een corona-infectie te kunnen oplopen. Na de  tweede dosis duurt het volgens de onderzoekers nog vijftien dagen voordat het beschermende effect optreedt.

Wat gebeurt er als ik na vaccinatie in aanraking kom met het virus?

Door vaccinatie is uw lichaam bekend geworden met een deel van het virus, en zal uw afweersysteem het virus herkennen en in actie komen. Dit kan leiden tot snellere uitschakeling van het virus dan wanneer u er nooit mee te maken heeft gehad, of nooit gevaccineerd bent. Het kan in sommige gevallen ook zo zijn dat de reactie van uw lichaam op het virus zo heftig is, dat u daar ziek van wordt. Dit is bij eerdere coronavirusvaccins bij proefdieren beschreven na vaccinatie tegen het eerste SARS-virus. Dit fenomeen heet Vaccine Associated Enhanced Disease (VAED).

Hoe lang werkt het vaccin?

Dat is niet bekend, maar uit onderzoek tot nu toe lijkt het in ieder geval te gaan om een periode van tenminste twee maanden. Over de werking en bijwerkingen op lange termijn is nog niets bekend.

Als ik al een Covid-infectie heb doorgemaakt, ben ik dan beschermd tegen een nieuwe infectie? Of is vaccinatie altijd nodig?

Als je een Covid-infectie met SARS-CoV-2 hebt doorgemaakt heeft je lichaam geleerd antistoffen en afweercellen klaar te maken, zodat je bij een volgende ontmoeting met het virus snel kan reageren. Door vaccinatie wordt deze reactie ook opgewekt, en geeft dus ook bescherming, maar niet bewezen beter dan bij natuurlijke infectie. Tot nu toe is bekend dat een doorgemaakte infectie in ieder geval bescherming biedt tot ongeveer acht maanden. [13] [14]

Er zijn nu al mutaties van het virus. Beschermt het vaccin daar dan wel tegen?

Dat is op dit moment onduidelijk. In Zuid-Afrika is het gebruik van het AstraZeneca-vaccin gestopt omdat het geen bescherming lijkt te bieden tegen de Zuid-Afrikaanse variant.

Van verschillende virussen is bekend dat ze vaak muteren en dat er dus regelmatig een nieuw vaccin nodig is om daarmee afweer te kunnen opwekken. Dit is ook het geval bij het griepvirus; hiervoor moet elk jaar een nieuw griepvaccin worden ontwikkeld. Deze vaccins hebben tot op heden niet tot minder sterfte aan griep geleid.  [15] [16] [17]

Doe ik het nou voor mezelf, of voor een ander?

Voor uzelf. Het nemen van een vaccin is primair bedoeld om de persoon zelf te beschermen. 

Een fenomeen dat kán optreden als voldoende mensen in de bevolking afweer hebben tegen het virus is het fenomeen ‘groepsimmuniteit’. Dit betekent dat er een beschermend effect is ontstaan voor de rest van de bevolking: het virus kan zich dan niet meer makkelijk verspreiden. Hierdoor zijn andere mensen beschermd die nog geen ziekte hebben doorgemaakt, die nog niet gevaccineerd zijn of niet gevaccineerd kunnen worden. Voor het coronavirus is niet goed bekend om hoeveel mensen dit gaat. Groepsimmuniteit kan dus ontstaan als voldoende mensen immuun zijn voor het virus, door een effectief vaccin of door een doorgemaakte infectie.

Op dit moment is niet bekend of er daadwerkelijk minder of geen virusoverdracht is als mensen gevaccineerd zijn. [18] [19]

Klopt het dat er foetale cellijnen zijn gebruikt?

Ja dat klopt. In dit geval zijn genetisch gemodificeerde embryocellen gebruikt. Het vaccin bevat GMO’s (genetisch gemodificeerde organismes).

Waar wordt mijn vaccinatiestatus eigenlijk geregistreerd? Voor hoe lang? Wie heeft daar toegang toe?

Het RIVM houdt de gegevens bij van de personen die zijn gevaccineerd samen met het productnummer van het vaccin. Hierdoor is achteraf terug te halen wie precies welk vaccin heeft gekregen.

Waar wordt mijn vaccinatiestatus eigenlijk geregistreerd? Voor hoe lang? Wie heeft daar toegang toe?

Het RIVM houdt de gegevens bij van de personen die zijn gevaccineerd samen met het productnummer van het vaccin. Hierdoor is achteraf terug te halen wie precies welk vaccin heeft gekregen.

In het privacystatement van het RIVM staan de rechten van de mensen die zich willen laten vaccineren benoemd, zoals:

-het doel van de registratie
-hoe en hoe lang geregistreerd wordt
-wie bij deze gegevens kan
-recht op inzage, aanpassen en verwijderen van je persoonsgegevens en hoe je daartoe een verzoek kunt indienen.

Bronnen

[1] RIVM Tweede Kamer briefing dd 29 september 2020

[2] COVID-19 Pandemic Planning Scenarios | CDC

[3] https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/12/08/covid-19-catshuis-briefing-6-dec-2020-vaccinatie-extra

[4] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22536382/

[5] https://www.fda.gov/media/144673/download https://www.ema.europa.eu/en/documents/rmp-summary/covid-19-vaccine-moderna-epar-risk-management-plan_en.pdf

[6] Kamerbrief over aankoop COVID-19-vaccins | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl  

[7] https://www.nature.com/articles/s41564-020-00789-5

[8] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12725690/

[9] Immunization with SARS Coronavirus Vaccines Leads to Pulmonary Immunopathology on Challenge with the SARS Virus (nih.gov)

[10] Antibody-dependent enhancement and SARS-CoV-2 vaccines and therapies – PubMed (nih.gov)

[11] Information for Healthcare Professionals on COVID-19 Vaccine AstraZeneca – GOV.UK (www.gov.uk)

[12]  https://www.lareb.nl/image-widget/bijwerkingen-coronavaccins

[13] https://bgr.com/2021/01/07/coronavirus-immunity-after-8-months-antibody-test-cdc-study/#

Immuungeheugen na SARS-CoV-2-infectie duurt minstens acht maanden | medischcontact;

[14] https://science.sciencemag.org/content/early/2021/01/06/science.abf4063

[15] https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2102214?query=featured_home

[16] https://nieuws.nl/algemeen/20201104/oud-huisarts-dick-bijl-over-de-griepprik-waarom-zou-je-iets-nemen-wat-niet-werkt/

[17] Vaccines to prevent influenza in healthy adults | Cochrane

[18] (https://www.youtube.com/watch?v=0cIY3mlCOf0)

[19]  https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/12/08/covid-19-catshuis-briefing-6-dec-2020-vaccinatie-extra

[20] https://www.rki.de/DE/Content/Infekt/EpidBull/Archiv/2021/Ausgaben/05_21.pdf

[21] https://aifa.gov.it/-/aifa-autorizzato-vaccino-astrazeneca

[22] www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-vaccinatie/vraag-en-antwoord/vragen-over-registratie-en-persoonsgegevens-coronavaccinatie

[23] https://www.reuters.com/world/europe/world-first-denmark-ditches-astrazenecas-covid-19-shot-2021-04-14/

[24] Dick Bijl: Stand van zaken coronavaccins eind januari 2021 (linkedin.com)

[25] (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33306989/)

Safety and efficacy of the ChAdOx1 nCoV-19 vaccine (AZD1222) against SARS-CoV-2: an interim analysis of four randomised controlled trials in Brazil, South Africa, and the UK – The Lancet

26]
https://www.rki.de/EN/Content/infections/Vaccination/recommandations/COVID-19-2nd-update.pdf?__blob=publicationFile

[27] https://www.gezondheidsraad.nl/actueel/nieuws/2021/04/09/doorgaan-met-astrazeneca-voor-60-plussers

[28] https://nos.nl/artikel/2376690-denemarken-stopt-vaccinaties-met-astrazeneca.html

Toestemmingsformulier voor toedienen van AstraZeneca-vaccin

Lees eerst deze pagina goed door en vraag de arts om uitleg wanneer u iets niet duidelijk is.

 

  1. Ik ben door de arts die deze verklaring heeft ondertekend geinformeerd over de aard, het doel en de effecten van het vaccin. Ik ben ook geïnformeerd over de mogelijke voordelen en mogelijke nadelige effecten van het middel.

 

  1. Ik heb voldoende gelegenheid gehad tot het stellen van vragen en heb op dit moment geen vragen meer. De schriftelijke informatie (FAQ) is mij overhandigd.

 

  1. Ik verklaar dat ik vrijwillig dit vaccin toegediend krijg.

 

  1. Ik ben mij ervan bewust dat het AstraZeneca-vaccin een experimenteel middel betreft dat momenteel nog verder onderzocht wordt, maar wel een tijdelijke en voorwaardelijke toestemming heeft van de EMA om door artsen gebruikt te worden.

 

  1. Ik ben mij ervan bewust dat er geen informatie bekend is over mogelijke invloed van het vaccin op de vruchtbaarheid of zwangerschap.

 

  1. Ik ben mij ervan bewust dat niet bekend is of het vaccin zal leiden tot minder ernstige ziekte, minder ziekenhuisopname, minder sterfte en minder transmissie van het SARS-CoV-2-virus.

 

  1. Ik ben mij ervan bewust dat het vaccin niet getest is op mensen met een zwakker afweersysteem.

  2. Ik ben mij ervan bewust dat het de fabrikant AstraZeneca niet bekend is óf er interacties optreden met medicijnen en welke dat zijn.

 

  1. Ik weet dat bijwerkingen mogelijk zijn en dat ik deze kan melden bij het Lareb.

 

Plaats/datum                           Handtekening patiënt

 

Plaats/datum                           Handtekening arts

 

Testbeleid

Ik word regelmatig getest op besmetting met Covid-19 via een neus/keelswab, kan dat kwaad?

De Covid-19-neusswab wordt afgenomen met een dun wattenstaafje dat in de neus gebracht wordt tot aan het punt waar de afnemer en/of de patiënt weerstand voelt. De keelswab wordt afgenomen met soortgelijk wattenstaafje, waarbij de achterwand van de keel (zichtbaar achter de huig) kort wordt aangeraakt. Een diepere neustest is onder normale omstandigheden niet nodig. Dit komt omdat er aan de ene kant onvoldoende bewijs is dat dit de gevoeligheid van de test verbetert, terwijl dit aan de andere kant wel een grotere kans kan geven op pijn, en/of (tijdelijke) beschadiging van het neusslijmvlies (irritatie, neusbloeding). Daarbij komt dat eventuele virusdeeltjes achter in de neus goed bereikt kunnen worden met de keelswab. Het wattenstaafje wordt na de swab in het laboratorium in een vloeistof gedaan en getest met een quantitative Real-time PCR (polymerase chain reaction) of een lateral flow immune assay (LFIA; Lateral flow). Als de afname correct gebeurt door een getrainde professional zijn er geen aanwijzingen dat dit kwaad kan of dat dit leidt tot bijwerkingen.

Laatste update: 31 maart 2021

Na het afnemen van de Covid-19-test via een neus/keelswab had ik een bloedneus / heb ik regelmatig bloedneuzen, wat betekent dat?

De gevoeligheid van het neusslijmvlies (binnenbekleding van de neus) en de anatomie verschillen per individu. De meest voorkomende oorzaken van een bloedneus zijn zwelling, ontsteking of uitdroging van het neusslijmvlies. Ook bij gebruik van bloedverdunners en hoge bloeddruk kan eerder een bloedneus optreden. Als één of meer van deze factoren aanwezig zijn, kan het neusslijmvlies verhoogd gevoelig zijn voor prikkels van buiten zoals een neusswab, met een bloedneus als gevolg. De vaardigheid en ervaring van de afnemer zijn ook van invloed. Neusbloeding na een Covid-19-neusswab is uiterst zeldzaam. Als dit regelmatig optreedt, is het een goed idee dit door de huisarts of een KNO-arts te laten bekijken. In de meeste gevallen zal neuszalf (zoals Nisita) uitkomst brengen. Bij regelmatig testen is het verstandig de test afwisselend rechts en links af te nemen zodat het neusslijmvlies minder belast wordt. Een diepe neustest geeft een grotere kans op problemen dan een neustest die niet dieper gaat dan het weerstandspunt (zie vorige vraag). 

Laatste update: 31 maart 2021

Hoe wordt de test bij kinderen afgenomen?

Bij kinderen wordt de test in principe op dezelfde wijze afgenomen als beschreven bij de vorige vragen. De afnemer moet zich er echter wel van bewust zijn dat de neus- en keelanatomie van kinderen niet hetzelfde is als die van volwassenen. Met name de neusanatomie van kinderen is veel nauwer dan die van volwassenen en het neusslijmvlies is gevoeliger. De tolerantie van kinderen voor invasieve diagnostiek is in het algemeen lager dan die van volwassenen. Bij volwassen is de diepe neustest onder normale omstandigheden niet nodig. Bij kinderen lijkt hier nog minder indicatie voor te bestaan.

Laatste update: 31 maart 2021

Moet ik mijn kind laten testen?

Er is veel discussie of het testen van kinderen zinvol is. Dit komt omdat 99% van de kinderen het coronavirus normaal gesproken zonder veel problemen en meestal zelfs ongemerkt doorstaat, het niet vaststaat dat het testen van kinderen bijdraagt aan verlaging van het infectierisico of het overlijdensrisico van de algehele populatie, en het effect van (overmatig) testen op de mentale en fysieke gezondheid van kinderen onbekend is.

Laatste update: 31 maart 2021

Hoe jij een bijdrage kunt leveren
Je kunt ons op verschillende manier ondersteunen. Door je aan te sluiten bij onze doelen en vriend te worden. Maar ook door mee te helpen of geld te doneren. Alle hulp is welkom!

Doneren

Word vriend

Meehelpen