• ondersteund door 31.592 vrienden
  • waarvan 2.080 geverifieerde medici

aug 28, 2021

Verbijstering, verwondering en verontrusting

aug 28, 2021

Verbijstering, verwondering en verontrusting. Drie woorden die de basis vormen van veel mijn denken over wat er in de wereld gebeurt.

Een blog van dr. Erwin Kompanje (klinisch ethicus  en filosoof), geschreven op 20 augustus 2021.

In de laatste week werd een universitair docent tot haar schrik onaangenaam getroffen door een tsunami aan hate-emails nadat zij in een column prikkelend had gezegd dat ongevaccineerde studenten bij haar college’s niet meer welkom waren. Die ongevaccineerde studenten moesten maar online college volgen, iets waarvan zij in het begin van haar column zei dat die vorm van onderwijs invalide is om kennis over te dragen. De column was prikkelend bedoeld, het was haar eigen mening, zij wist niet hoe collegae daar over dachten, zij sprak voor zichzelf. Zij bediende zich van de zelfde rare vergelijking als de demissionair minister van volksgezondheid: als je een frikandel durft te eten, dan moet je ook een prik met een eiwitje durven nemen. Zij verweet ongevaccineerde studenten een gebrek aan waardering voor wetenschap, en dat terwijl zij een wetenschappelijke opleiding volgden. Zij eindigde haar column met de zin: ‘Laat de hate-emails maar binnen komen’. En die kwamen. Hate-emails zijn altijd heel erg naar om te ontvangen en ze ontwrichten je. Je hebt er slapeloze nachten door. Ik wens ze niemand toe.

Een collega-ethicus zei in dezelfde week op Twitter dat ‘Ongevaccineerden er bij hem niet meer inkwamen’.

Twee gebeurtenissen waar ik over nadenk en ook oprecht van schrik. Beide waren het gebeurtenissen waar ik door verbijsterd, verwonderd en met name verontrust ben geraakt. Het eerste dat in mij opkwam is de vraag of zij anderen discrimineren.

Is dit discriminatie? Op de website van het College voor de rechten van de Mens (www.mensenrechten.nl) lees ik: ‘Niemand wil gediscrimineerd worden. En vrijwel niemand zal een ander bewust discrimineren. Discriminatie is mensen anders behandelen, achterstellen of uitsluiten op basis van (persoonlijke) kenmerken. Deze kenmerken worden discriminatiegronden genoemd. De wetgeving over gelijke behandeling beschermt de volgende persoonskenmerken: godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, nationaliteit, seksuele geaardheid, burgelijke staat, handicap of ziekte en leeftijd. Het een en ander staat in artikel 1 van onze grondwet geregeld. De Nederlandse ‘Algemene wet gelijke behandeling’ uit 1994 gaat in op dezelfde persoonskenmerken. Nergens iets over anders behandelen op basis van het al dan niet kiezen voor een bepaalde medische behandeling of medicijngebruik. In artikel 1, protocol 12 bij het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (Protocol van 4 november 2000, in Nederland in werking gekomen op 1 april 2005) staat bij het eerste lid: ‘Het genot van elk in de wet neergelegd recht moet worden verzekerd zonder enige discriminatie op welke grond dan ook, zoals geslacht, ras, kleur, taal, godsdienst, politiek of andere mening, nationale of maatschappelijke afkomst, het behoren tot een nationale minderheid, vermogen, geboorte of andere status’.

De hoogleraar privaatrecht van de Universiteit Nijmegen en Erasmus Universiteit Rotterdam, Prof dr André Nuytinck heeft terecht er op gewezen dat uitsluiting of discriminatie op basis van vaccinatiestatus onder ‘andere status’ te zien moet zijn. Dus hem hierin volgend discrimineren de docenten hun studenten en dat is bij goede (inter)nationale wetgeving verboden.

Ik probeer mij te verplaatsen in hun denken hierover. Discrimineren zij? Ik wil het zo graag begrijpen.

Een paar voorbeelden over vaccinatie, niet om onderling te vergelijken, maar om te begrijpen waarom we het doen.

Allereerst, vaccinatie tegen infectieziekten doe je primair voor jezelf. Maar ook voor anderen.

  1. Als een hulpverlener zich tegen hepatitis-B laat vaccineren is dat om zichzelf te beschermen tegen het virus waarmee hij of zij in contact met patiënten zich zou kunnen besmetten. Dat heet ‘Risicolopend personeel’. Door de aard van de werkzaamheden is er kans op besmetting van de hulpverlener. Naast de kans om in de beroepsuitoefening zelf besmet te worden is er ook een kans op besmettingsgevaar voor patienten. Dat heet ‘Risicovormend personeel’. Vandaar dat ziekenhuizen vaccinatie voor hepatitis B voor personeel voorwaardelijk hebben gesteld. Is het discriminatie als je er niet ongevaccineerd mag werken? Nee, dat is het niet. Het hepatitis-B virus is wel honderd keer besmettelijker dan HIV en bloedcontact (bijvoorbeeld verpleegkundige prikt zich per ongeluk aan een vuile naald) is een zeker en reeel beroepsrisico. Daarnaast is hepatitis B is een ernstige ziekte met een mortaliteit van ongeveer 1%. Bij 10% van de besmette mensen leidt besmetting tot een chronische hepatitis met het gevaar op leververbindweefseling (cirrose) of zelfs leverkanker. Dat wil je jezelf of een ander niet aandoen. Maar er is geen vaccinatieplicht voor burgers buiten het ziekenhuis. Een niet tegen hepatitis B gevaccineerde patiënt is welkom en wordt zonder onderscheid behandeld.
  2. Vaccinatie tegen influenza doe je ook primair voor jezelf. Maar soms ook voor anderen. Maar dat ligt anders dan bij hepatitis. Vandaar dat er bij vaccinatie tegen influenza altijd eerst wordt ingezet op kwetsbare groepen in de samenleving. Mensen die de kans lopen op ernstige gevolgen en overlijden. Mensen op hoge leeftijd, mensen met hart- en vaatziekten, mensen met longziekten of andere ziekten met een verminderde weerstand. Voor gezonde hulpverleners is influenza geen wezenlijke bedreiging. Je kan er even goed ziek van worden, maar dood gaan eraan, dat gebeurt eigenlijk niet. Maar als hulpverlener wil je jouw kwetsbare patienten beschermen tegen besmetting. Zij kunnen er immers wel aan dood gaan. Vandaar dat hulpverleners in ziekenhuizen, verzorgingstehuizen etc geadviseerd wordt (niet verplicht) zich te vaccineren tegen influenza. Ook als je in je directe omgeving kwetsbaren hebt kun je ervoor kiezen (en is het verstandig) om je te laten vaccineren.
  3. Met vaccinatie tegen SARS-CoV-2 was het eigenlijk hetzelfde als bij influenza. Vooral de kwetsbaren moesten beschermd worden en gezonde hulpverleners kunnen zich laten zich vaccineren als zij in contact komen met deze van hen afhankelijke kwetsbaren. Anders dan bij influenza is nu ingezet voor een zo maximale vaccinatie van de hele samenleving in de hoop verspreiding van het virus door de samenleving heen in te perken teneinde daarmee nog steeds die kwetsbaren te beschermen. De kans dat jonge gezonde mensen ernstige COVID-19 krijgen is gelukkig nog steeds extreem klein als je dit op populatieniveau beziet.

Als er vroeger influenza heerste werd groepsimmuniteit bereikt door ons natuurlijk perfect werkende immuunsysteem en het vaccineren van mensen met een minder goed werkend immuunsysteem. Jonge gezonde mensen maakten de ziekte of onbewust (beetje snotneus) of bewust (een week goed ziek met koorts op bed) door, maar die bereikten al snel natuurlijke immuniteit. De kwetsbaren konden ernstig ziek worden en hieraan dood gaan, maar die beschermden we door vaccinatie wat al dan niet goed werkte. En als gezonden in direct contact kwamen met kwetsbaren konden zij zich ook laten vaccineren. Zo deon we dat al vele jaren en deden we dat ook tijdens de ernstige influenza uitbraak van 2017-2018.

Ons perfect werkende immuunsysteem als bescherming tegen SARS-CoV-2, daar heeft, tot mijn verbazing, het bijna niemand meer over. Bijzonder, maar in de huidige tijdsgeest (zo’n hoog mogelijke vaccinatiegraad bereiken) verklaarbaar. Je mag klaarblijkelijk niet meer op je natuurlijke immuunsysteem rekenen, je moet sowieso gevaccineerd worden. En dat terwijl we voor de coronauitpraak tijdens college leerden dat natuurlijk verkregen immuniteit vele malen robuuster was dan via een vaccin ooit zou kunnen worden verkregen.

Door deze hoge vaccinatiegraad zijn niet alleen de kwetsbaren, maar ook de niet kwetsbaren, in ieder geval tijdelijk beschermd tegen het virus. Dat is waar en waardevol. Voor zolang het duurt, want we zien nu in Israël dat de gevaccineerden vanuit het begin van de vaccinatiecampagne nu toch nog ernstige COVID-19 kunnen ontwikkelen. De vaccins verliezen klaarblijkelijk hun werking. Iets wat we ook kennen van de influenza vaccins. Vandaar de oproep voor een booster vaccinatie of wellicht meerdere booster vaccinaties.

Ik probeer mij te verplaatsen in de felle weerstand van de twee universitaire docenten om ongevaccineerde studenten te weigeren. Lopen de docenten zelf gevaar? Nee, ik neem aan, gezien hun harde opstelling, dat zij beiden volledig gevaccineerd zijn en een booster vaccin direct zullen willen ontvangen. Lopen medestudenten gevaar? Ja, wel om besmet te worden door een besmettelijke medestudent, en dan zouden ze vervolgens anderen kunnen besmetten. De vraag is alleen door wie worden zij dan besmet? Is dat werkelijk alleen maar door de ongevaccineerden? Gisteren (19 augustus 2021) kopte de Volkskrant met een artikel van Maarten Keulemans: ‘Gevaccineerde soms net zo besmettelijk als ongevaccineerde, blijkt uit onderzoek’. Dus zowel volledig gevaccineerde studenten én docenten als ongevaccineerde studenten en docenten kunnen anderen bij besmetten. De komende tijd zullen we over de besmettelijkheid van gevaccineerden en van ongevaccineerden meer gaan leren en zullen we hier wellicht anders mee om moet gaan.

Ik ken in mijn omgeving veel gevaccineerde mensen en ook ongevaccineerde mensen. Ik spreek hen beiden, ik ontvang beiden ruimhartig en omhels en zoen gevaccineerde en ongevaccineerde vrienden . Het leven is te kort voor fysieke distantie van geliefden. Voor mij zijn mensen allen gelijk en waardeer ik hen om wie zij zijn, niet vanwege hun vaccinatiebereidheid. Wat mij wel is opgevallen dat onder de ongevaccineerde mensen er veel zijn die vanwege hun gezonde leefstijl stellen een perfect werkend immuunsysteem te hebben en daarom daarop vertrouwen. Zij ogen ook gezond (klinische blik) en zij zijn het meestal ook blijkt. Zij blijven thuis bij klachten, en nemen daarmee hun verantwoordelijkheid. Van hen hebben we, denk ik, daarom weinig te duchten als het om verspreiding van het virus gaat. Ik sprak een verontruste student geneeskunde die ik coach en die mij zei veganist te zijn, te sporten, nooit ziek te zijn (geen influenza) en daarom geen vaccinatie wil. Zij wordt hierom uitgesloten en is hierdoor ernstig in de war geraakt.

Als het ontbreken van besmettelijkheid van gevaccineerde studenten en docenten niet gegarandeerd is, dan heeft het uitsluiten van ongevaccineerde studenten en docenten geen harde grond, dan is het een persoonlijke keuze tot uitsluiting en dan is dat helaas niet anders te zien als discriminatie op basis van andere status. Als dus zowel gevaccineerden als ongevaccineerden besmettelijk zouden kunnen zijn dan zouden we alle (gevaccineerd of ongevaccineerd) of geen van de studenten getest moeten worden, maar niet een groep uitsluiten en de andere binnenlaten. Er zijn ook alternatieven voor vaccinatie (bijvoorbeeld sneltests), maar die noemen de docenten niet. Het is of vaccinatie, of niets. Daar zit de pijn. Zeker nu blijkt dat juist de mutaties van het virus zowel onder gevaccineerden als ongevaccineerden voorkomen is het eenzijdig uitsluiten van ongevaccineerde studenten niet meer te rechtvaardigen.

Ik begon met mijn verbijstering, verwondering en verontrusting. Ik ben verbijsterd en verwonderd dat academische docenten mee willen doen aan de polarisatie om een deel van burgers op basis van vaccinatiestatus uit te sluiten van het normale leven en kwalitatief goed onderwijs op locatie. De basis van hun stellingname is niet sterk (er zijn alternatieven voor vaccinatie, zoals sneltesten) en vooralsnog niet wetenschappelijk te onderbouwen (gevaccineerden kunnen ook nog besmettelijk zijn, en niet alleen ongevaccineerden). Het verontrust mij dat zij dit openlijk uiten, want ik kan het, zoals hierboven beargumenteerd, helaas niet anders zien dan discriminatie, en dat is immoreel en onwettig en in strijd met veel waarden die we hoog houden. Waarden die juist nu zo belangrijk zijn. Ik hoop, en dat heb ik de laatste tijd meer gezegd, dat we meer naar elkaar gaan luisteren en met distantie los van de hype en de ingesleten angst de werkelijkheid weer normaal gaan beschouwen. Dat we later kunnen zeggen dat hetgeen we in het hoogtepunt van de opwinding riepen niet zo goed was en niet zo moreel te rechtvaardigen was. En dat wij weer gaan leven naar de waarden die onze samenleving zo waardevol maken en aangenaam om in te leven.

Spread the love

Steun ons, word vriend!
Samen staan we sterker. Van angst terug naar vertrouwen!