Column van bestuurslid Maarten Fornerod
Het is 2021. De wetenschap zit hoog te paard. Door jarenlange inzet van talloze slimme onderzoekers gaan we dit virus eronder krijgen. Nieuwe technologie. Nobelprijzen. Hard werken. Het enige probleem is nog om het goed uit te leggen aan de rest van de bevolking.
Professor dr. Robbert Dijkgraaf, theoretisch fysicus en politicus-in-spe is heilig overtuigd. In het NPO televisieprogramma Op1 van 22 november 2021 wordt hij geïnterviewd over de wetenschap en het afnemende vertrouwen daarin.
Op1: De wetenschap speelt een grote rol in ons leven. Maar iedereen heeft er een mening over, wat vindt u daarvan?
Dijkgraaf: Het mooie is dat de wetenschap iets te brengen heeft aan de samenleving. Er zijn grote problemen. Corona zou er ook zijn als er geen wetenschap was. De wetenschap biedt oplossingen. Maar die oplossing betekent dat we ons gedrag moeten veranderen.
De maatschappij duwt terug. Dat is begrijpelijk. Ik ben soms teleurgesteld in hoeveel moeite het ons kost om de boodschap te laten landen. Kijk naar de coronacrisis. Er is weinig positief nieuws. Het enige echte positieve is de ontwikkeling van de vaccins. Die waren er sneller en deden het beter. Als ik op de lange termijn kijk is dat de enige uitweg. Mijn korte boodschap is: de wetenschap werkt. Maar we moeten nog meer ons best doen om uit te leggen hoe en waarom die werkt. En mensen proberen te overtuigen.
“Corona zou er ook zijn als er geen wetenschap was”, zegt Dijkgraaf.
Is dat zo?
Er liggen zo langzamerhand zoveel sterke aanwijzingen op tafel dat SARS-CoV-2 is ontstaan in verband met gain-of-function-laboratoriumonderzoek naar coronavirussen, dat die stellige overtuiging niet meer houdbaar is.
De wetenschap die waarschijnlijk leidde tot “corona” werd uitgevoerd met technologie en methoden die waren ontwikkeld door Ralph Baric en zijn team aan de University of North Carolina (Chapel Hill). Baric werkte daarbij intensief samen met de EcoHealth Alliance van Peter Daszak. EcoHealth fungeerde als tussenpersoon voor Amerikaanse overheidsgelden (vooral van NIAID/NIH) richting het Wuhan Institute of Virology (WIV). Dit instituut staat zeer dicht op de Sars-Cov-2- uitbraak, zowel geografisch als wetenschappelijk. De onderzoeksgroep van virologe en OMT-lid prof. dr. Marion Koopmans (Erasmus MC) had, via haar afdeling Viroscience ook structurele samenwerkingsrelaties met EcoHealth Alliance. Koopmans werkte samen met Daszak in de WHO-missie die de oorsprong van het virus onderzocht.
Wat doet die kennis met wetenschappers?
Als het goed is veranderen ze. Zoals microbiologe en oud-coronacommissielid Rosanne Hertzberger in de NRC van 11 juni 2026, luisterend naar de parlementaire enquête.
Terwijl ik luister, realiseer ik me ook hoe ik zelf ben veranderd. Dat de afstanden groter zijn geworden. Dat komt omdat ik voortdurend last houd van de gekmakende gedachte dat al die verschillende vormen van lijden die corona bij miljarden mensen wereldwijd veroorzaakte, misschien voorkomen hadden kunnen worden als microbiologen geen risicovolle experimenten met virussen met pandemisch potentieel zouden hebben uitgevoerd. Ik vind het nog steeds absurd om op te schrijven, te groot om volledig te bevatten, dat de pandemie mogelijk door een labongeluk is veroorzaakt.
Maar veel andere wetenschappers hebben daar moeite mee en kijken weg.
Die korte boodschap van Dijkgraaf, dat wetenschap werkt.
Om mensen daarvan te overtuigen zullen wetenschappers eerst zelf in de spiegel moeten kijken en erkennen dat ze fout zaten. Zoals Hertzberger, die schrijft:
Dat is nog een gevolg van corona dat nog aan bod moet komen bij de enquête. Het verlies van een heel contingent burgers dat is afgedreven, maar ook werd weggeduwd – ik heb me daar ook schuldig aan gemaakt – omdat hun overtuiging niet strookte met de wetenschappelijke consensus.
Het is ongetwijfeld moeilijk en ongemakkelijk voor een topwetenschapper. Erkennen dat hij fout zat in zijn stellige overtuiging, dat “corona er zonder de wetenschap ook was geweest”. En waren die vaccins echt zo goed?
De enige weg om het vertrouwen in de wetenschap te herstellen is niet meer-betere-slimmere communicatie.
Maar in de spiegel kijken.