Een nieuwe herfst, een nieuwe prik. Vrij naar Herman Gorter, die in 1889 een lang gedicht over de schoonheid van de lente publiceerde.
Maar waar Gorter een lofzang schreef, moeten wij een klaagzang schrijven, over een nieuwe prik die niet erg veilig is en niet erg effectief, en desondanks aan ouderen, risicogroepen en zorgmedewerkers wordt aangeboden.
Weten we dat zeker? Nee, want er is nauwelijks onderzoek gedaan naar dit nieuwe mRNA-product. Er is alleen gekeken naar de “veiligheid en effectiviteit” van voorgaande versies zonder veel nieuw veiligheidsonderzoek. In een paar muizen wordt nagegaan of het product leidt tot een antilichaamreactie tegen nieuwe virusvarianten (bron).
De mRNA-vaccins zijn uitzonderlijk, omdat ze als genetisch product aan gezonde mensen en risicogroepen worden toegediend. Het product blijft niet in de bovenarm en je weet niet hoeveel antigen er wordt aangemaakt, waar, en hoe lang (4). Ook het vet-omhulsel is problematisch. Je zou dus verwachten dat optredende bijwerkingen extra goed in de gaten worden gehouden, en transparant met het publiek worden gedeeld.
Echter, dat doet het Lareb niet. Dat doen wij, zie hier en hier.
Dankzij dataonderzoeker Wouter Aukema beschikken wij nog steeds over alle meldingen die vanuit Nederland over de nieuwe coronaprik COMIRNATY XFG worden gemeld aan het Europese bijwerkingencentrum EudraVigilance. Daarin zijn ze overigens nog steeds verborgen voor het grote publiek, net als in Engelse YellowCard-systeem.
Vanaf de start van de campagne op 30 september zijn er tot en met 11 november vanuit Nederland 398 meldingen van vermoedelijke bijwerkingen binnengekomen bij de EMA, met in totaal 1662 reacties. In de laatste periode van twee weken waren er dat er 151, waarvan er vijf door Lareb als ernstig werden gecodeerd. Interessant is dat al die vijf meldingen zijn gedaan door de patiënt zelf of door naasten en niet door gezondheidsprofessionals. Dat klopt met het beeld uit onze recente analyse dat er vanuit zorgprofessionals weinig ernstige bijwerkingen worden gemeld.
Vanaf de start van deze vaccinatiecampagne tot en met 11 november stijgt het aantal meldingen en reacties gestaag met ongeveer 10 meldingen en 40 reacties per dag (figuur). In de medische literatuur wordt een onderrapportage van bijwerkingen geschat op 90-95% (5), bij ernstige bijwerkingen zelfs soms hoger (6). We moeten deze getallen dus waarschijnlijk met een factor 10 tot 20 vermenigvuldigen om de werkelijke schaal van (ernstige) bijwerkingen te schatten. Voor dit specifieke product is de onzekerheid groter vanwege de breed uitgedragen overtuiging van “veilig en effectief” aan de ene kant en oproepen vanuit het Lareb aan het algemene publiek (maar niet naar de gezondheidsprofessionals) om bijwerkingen te melden.

Figuur. Ontwikkeling van het aantal meldingen bij Lareb vanaf de start van de nieuwe prikronde op 30 september, j.l. Data: EudraVigilance via Wouter Aukema.
Ernstige bijwerkingen
Nieuwe ernstige bijwerkingen waren chronische obstructieve longziekte met ziekenhuisopname, acute pancreatitis (alvleesklierontsteking), een levensbedreigende diepe veneuze trombose, ernstige herpes zoster (gordelroos) met ziekenhuisopname en levensbedreigende ademnood (dyspneu) met ziekenhuisopname. Eerder rapporteerden wij al een ander geval van diepe veneuze trombose, en ook een geval van cerebrale veneuze sinustrombose en een cerebrovasculair accident.
Niet ernstig?
In de meldingen die door Lareb tot nu toe niet als ernstig werden gecodeerd zijn er dertigtal die de wenkbrauwen doen fronsen. Dat komt omdat daarbij reacties staan die voorkomen in de lijst staan van “Important Medical Events” die vanuit andere landen in Europa vrijwel altijd als “ernstig” worden gecodeerd. Het gaat hier bijvoorbeeld om atriumfibrilatie (vier keer gemeld), gezichtsverlamming (facialis paralyse, Bell’s palsy), ooginfarct, epilepsie of postmenopauzale bloeding (Tabel)
| EU Local Number | PT Reactie |
| EU-EC-10022370330 | Acute maculaire neuroretinopathie (acute netvliesaandoening) |
| EU-EC-10022442647 | Atriumfibrilatie (boezem hartritmestoornis) |
| EU-EC-10022306913 | Atriumfibrillatie |
| EU-EC-10022362612 | Atriumfibrillatie |
| EU-EC-10022416889 | Atriumfibrillatie |
| EU-EC-10022349418 | Bellse parese (aangezichtsverlamming) |
| EU-EC-10022319304 | Bulleuze hemorragische dermatose (blaarziekte) |
| EU-EC-10022358568 | Bulleuze hemorragische dermatose |
| EU-EC-10022469667 | Chronische inflammatoire demyeliniserende polyradiculoneuropathie |
| EU-EC-10022418042 | Doofheid |
| EU-EC-10022478393 | Epilepsie |
| EU-EC-10022361810 | Erysipelas (wondroos) |
| EU-EC-10022450587 | Hallucinatie |
| EU-EC-10022352784 | Lymfangitis (ontsteking van de lymfvaten) |
| EU-EC-10022449970 | Nierfunctiestoornis |
| EU-EC-10022370330 | Ooginfarct |
| EU-EC-10022433163 | Pemfigoïd (blaarvorming op de huid) |
| EU-EC-10022443505 | Polyartritis (ontsteking van gewrichten) |
| EU-EC-10022449426 | Polymyalgia rheumatica (spierreuma) |
| EU-EC-10022386844 | Postmenopauzale bloeding |
| EU-EC-10022359651 | Syncope (flauwvallen) |
| EU-EC-10022386060 | Syncope |
| EU-EC-10022424547 | Syncope |
| EU-EC-10022435867 | Syncope |
| EU-EC-10022436815 | Syncope |
| EU-EC-10022438391 | Syncope |
| EU-EC-10022442338 | Syncope |
| EU-EC-10022449429 | Syncope |
| EU-EC-10022408547 | Verlaagd bewustzijnsniveau |
| EU-EC-10022424649 | Ziekte van Crohn (darmontsteking) |
Tabel. Reacties vanuit Nederland als vermoedelijk gevolg van de nieuwe covidprik die niet door Lareb als “ernstig” werden gecodeerd.
Gordelroos
Bij de reacties die niet standaard als “important medical event” staan gedocumenteerd vallen zes meldingen van herpes zoster of gordelroos op. Een van de meldingen is toch als “ernstig” door Lareb aangemerkt, omdat het leidde tot een langere ziekenhuisopname. Gordelroos is tot nu toe niet officieel erkend als bijwerking van de Pfizer-mRNA-producten, maar er zijn hiervoor wel aanwijzingen uit de medische literatuur (1,2). Een tijdelijke verstoring van het immuunsysteem zou reactivatie van het herpes zostervirus kunnen verklaren (1,3). Dit onderstreept het belang van melden van bijwerkingen, omdat hierdoor deze vermoedelijke bijwerking toch nieuwe aandacht van het analysesysteem zou kunnen krijgen.
Het Artsencollectief pleit voor transparantie over gemelde vaccinatiebijwerkingen. Dit om het publiek een geïnformeerde beslissing te kunnen laten nemen met zowel mogelijke voordelen als risico’s van de boostervaccinatie. Zie ook onze campagne PrikWijs 70+.
Referenties
- Psichogiou M, Samarkos M, Mikos N, Hatzakis A. Reactivation of Varicella Zoster Virus after Vaccination for SARS-CoV-2. Vaccines (Basel). 2021 Jun 1;9(6):572. doi: 10.3390/vaccines9060572. PMID: 34205861; PMCID: PMC8228758.
- Barda N, Dagan N, Ben-Shlomo Y, Kepten E, Waxman J, Ohana R, Hernán MA, Lipsitch M, Kohane I, Netzer D, Reis BY, Balicer RD. Safety of the BNT162b2 mRNA Covid-19 Vaccine in a Nationwide Setting. N Engl J Med. 2021 Sep 16;385(12):1078-1090. doi: 10.1056/NEJMoa2110475. Epub 2021 Aug 25. PMID: 34432976; PMCID: PMC8427535.
- Hertel M, Heiland M, Nahles S, von Laffert M, Mura C, Bourne PE, Preissner R, Preissner S. Real-world evidence from over one million COVID-19 vaccinations is consistent with reactivation of the varicella-zoster virus. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2022 Aug;36(8):1342-1348. doi: 10.1111/jdv.18184. Epub 2022 May 13. PMID: 35470920; PMCID: PMC9114991.
- Dr. Clare Craig. Spiked, a shot in the dark. Hoofdstuk 10 en 11. 2025. Aloud Ltd. https://www.amazon.com/Spiked-shot-Dr-Clare-Craig/dp/1739344723
- Hazell L, Shakir SA. Under-reporting of adverse drug reactions : a systematic review. Drug Saf. 2006;29(5):385-96. doi: 10.2165/00002018-200629050-00003. PMID: 16689555.
- van der Hooft CS, Sturkenboom MC, van Grootheest K, Kingma HJ, Stricker BH. Adverse drug reaction-related hospitalisations: a nationwide study in The Netherlands. Drug Safety. 2006;29(2):161–168. DOI: 10.2165/00002018-200629020-00006
Data
De ruwe data kunt u vinden hier (ernstig) en hier (niet ernstig). Deze gegevens zijn op de EudraVigilance website bereikbaar door het 11-cijferige EU-Local-Number in te vullen in plaats van de sterretjes in dit adres: https://dap.ema.europa.eu/xmlpserver/PHV%20DAP/Reports/ICSR.xdo?_xpf=&_xt=form&SR_ID=***********&_xpt=1&_xf=pdf
Dit nummer is echter aan verandering onderhevig.
