Zwanger, RSV-vaccinatie,  Informed Consent

Column van oud-huisarts en bestuurslid Michael Smulders 

Zwangerschap, bevalling, kraambed: een kwetsbare periode. Nieuw leven.  ‘U wilt toch het beste voor uw kindje?’

Maar wat is het beste?  De overheid weet daar wel raad mee en introduceerde dit jaar de laatste aanwinst van het Rijks Vaccinatie Programma (RVP): Nirsevimab, antistoffen tegen het Respiratoir Syncytieel Virus, ofwel het RS-virus.

Voor het RSV-vaccin paste de overheid wél eerst de definitie aan van vaccinatie zoals in de wet beschreven, omdat het gaat om iets nieuws, inspuiten met antistoffen. Tegelijk wil onze overheid voor vaccins géén bijsluiters op papier geven. Deze mededeling deed de minister voorjaar 2025 aan de Tweede Kamer naar aanleiding van een petitie van de NVKP, maar de minister nam niet de moeite diezelfde organisatie te antwoorden.

Wat is ‘informed consent’?
Een patiënt moet worden geïnformeerd over een medische behandeling, onderzoek of ingreep, inclusief de voordelen, nadelen en risico’s. Deze informatie stelt de patiënt in staat om vervolgens vrijwillig en weloverwogen toestemming te geven of te weigeren voor de voorgestelde medische handeling. Pas nadat de patiënt de informatie heeft ontvangen en begrepen, kan de zorgverlener beginnen met de behandeling. De patiënt moet wilsbekwaam zijn, en de toestemming vrijwillig en zonder dwang geven.

Zwangerschap gaat gepaard met enorme lichamelijke en geestelijke veranderingen. Vrouwen voelen zich soms kwetsbaar, hebben behoefte aan steun en zijn extra beïnvloedbaar. Het RIVM gaat bij de RSV-campagne voortvarend aan de slag met een voorlichtingscampagne. Om de RS-prik te promoten heeft het RIVM drie voorlichtingsmomenten ingebouwd: halverwege de zwangerschap door de JGZ bij de kinkhoest /influenza prik, met 32 weken door de verloskundige of gynaecoloog, en in het kraambed door degene die de hielprik doet. De kop van de folder die aan de ouders wordt uitgedeeld is in de gebiedende wijs: “Bescherm je baby tegen het RS-virus”.

Voorlichting in deze periode is noodzakelijk omdat injectie van antistoffen zo snel mogelijk na de geboorte moet. Want juist in de eerste drie maanden zijn de meeste ziekenhuisopnames van kinderen met een RSV-infectie. Maar daarvoor is wel informed consent (geïnformeerde toestemming) nodig.

Juist daarover heb ik grote twijfels als het gaat om de procedure bij het RSV-vaccin: Is er wel echt sprake van informed consent? En is er eigenlijk wel nagedacht over de specifieke situatie waarin een zwangere of kraamvrouw zich bevindt de invloed daarvan op de manier waarop zij beslissingen neemt? Wat betekent in dit geval ’zonder dwang’? Kun je na de aansporing “Bescherm je baby tegen het RS-virus” een vaccin nog weigeren? Is er enige notie dat dit vaccin ook bijwerkingen zou kunnen hebben?

Pas op 25 juni 2025 kregen alle verloskundigen en consultatiebureaus informatie over de RSV-campagne.  Op de site van de overheid lees ik: ‘Kinderafdelingen van ziekenhuizen ontvangen hun startpakketten in augustus/september.’

Mede gezien de zomervakantie, is dat voor een campagne die op 1 september 2025 zou gaan starten rijkelijk laat.
Kunnen we ervan uitgaan dat de voorlichters voldoende geïnformeerd zijn over voor en tegen om hun taak goed te kunnen doen?

De overheid en het RIVM maken zich zorgen over dalende vaccinatiebereidheid.
Geen wonder, ook met deze haastige campagne doen ze er weer alles aan om zichzelf in de voet te schieten.

Michael Smulders

Extra informatie:
Per jaar worden in Nederland 160.000 kinderen geboren waarvan bijna de helft in het eerste levensjaar een RS-infectie doormaakt. 

• • • • • • 1% van alle geboren kinderen (1600) wordt opgenomen in het ziekenhuis, 10% daarvan komt op de kinder-IC (160 ofwel 0,1 procent in afgeronde getallen).
          • Overlijdens zijn uiterst zeldzaam, bij gezonde kinderen vinden ze niet plaats (wel bij kinderen met multipele bijkomende pathologie).
          • 99% van de kinderen in Nederland maakt de infectie door zonder opname in het ziekenhuis.

        Nirsevimab is geen klassiek vaccin waarbij het lichaam aangezet wordt om antistoffen te maken (actieve immunisatie), maar het zijn de antistoffen zelf die ingespoten worden, die ongeveer een half jaar bescherming bieden.
        Dit is de eerste keer dat deze passieve immunisatie bevolkingsbreed wordt toegepast. De Gezondheidsraad en het RIVM geven het ‘RS-vaccin’ af als veilig en effectief. Daarbij kunnen zich niet anders baseren dan op gegevens die de farmaceutische industrie heeft aangeleverd voor de toelating en op de ‘real world’-gegevens die verzameld zijn in de korte duur dat deze injectie wordt toegepast. De resultaten daarvan heeft de Gezondheidsraad niet afgewacht toen zij het positieve advies gaf. De farmaceutische industrie schetst vaak een te rooskleurig beeld, en bijwerkingen zijn onvoldoende in beeld bij zo’n nieuw product.
        Deze gang van zaken is deze maand ter herevaluatie aan de Gezondheidsraad voorgelegd.
        Spread the love